Science : पाणी प्यायल्याने भूक का मरते? पाण्याने पोट कसं भरतं, जाणून घ्या यामागचं वैज्ञानिक सत्य

आपल्याकडे अनेकदा वडीलधारी मंडळी सांगतात, "जेवायच्या अगदी आधी पाणी पिऊ नकोस, भूक मरेल!" आपणही अनेकदा अनुभवतो की, खूप भूक लागलेली असताना जर आपण एक-दोन ग्लास पाणी प्यायलो, तर ती तीव्र भूक अचानक कुठेतरी गायब होते. पण, पाणी प्यायल्यामुळे नक्की शरीरात असे काय घडते की भूक लागत नाही?

हे केवळ पाणी पिण्यामुळे नाही, तर यामागे एक रंजक शरीरशास्त्र (Biology) दडलेले आहे. चला तर मग, पाणी आणि भूक यांच्यातील या सायन्सचा उलगडा करूया.

1. पोटाची क्षमता आणि 'फुलनेस'ची भावनाआपले पोट हे एका लवचिक पिशवीसारखे असते. जेव्हा आपण पाणी पितो, तेव्हा ते पोटातील रिकामी जागा व्यापते. यामुळे पोटाच्या भिंती ताणल्या जातात. या ताणामुळे मेंदूला 'स्ट्रॅच रिसेप्टर्स' (Stretch Receptors) द्वारे संदेश जातो की पोट भरलेले आहे. पाणी हे कॅलरीमुक्त असले तरी, ते भौतिकदृष्ट्या पोट भरल्याचा भास निर्माण करते, ज्याला आपण शास्त्रीय भाषेत 'Satiety' म्हणतो.

2. 'तहान' आणि 'भूक' यातील गल्लतमानवी मेंदूमध्ये तहान आणि भूक यांचे केंद्र (Hypothalamus) एकमेकांच्या अगदी जवळ असतात. अनेकदा आपल्याला तहान लागलेली असते, पण मेंदूला वाटते की आपल्याला भूक लागली आहे. अशा वेळी आपण जेव्हा पाणी पितो, तेव्हा शरीराची पाण्याची गरज पूर्ण होते आणि मेंदूला मिळणारे 'चुकीचे' भुकेचे सिग्नल थांबतात. म्हणूनच पाणी प्यायल्यावर भूक लागणे बंद होते.

3. हार्मोन्सचा खेळ जेव्हा आपण पाणी पितो, तेव्हा पोटाचा विस्तार होतो आणि 'घ्रेलीन' (Ghrelin) नावाच्या हार्मोनची पातळी तात्पुरती कमी होते. घ्रेलीन हे 'हंगर हार्मोन' म्हणून ओळखले जाते, जे मेंदूला भूक लागल्याची जाणीव करून देते. पाण्याची पातळी वाढल्याने या हार्मोनचा प्रभाव कमी होतो आणि आपल्याला भूक लागत नाही.

पाणी पिणे वजन कमी करण्यासाठी फायदेशीर आहे का?हो, नक्कीच, अनेक आहारतज्ज्ञ (Dieticians) वजन कमी करण्यासाठी जेवणापूर्वी 30 मिनिटे पाणी पिण्याचा सल्ला देतात.पाणी प्यायल्यामुळे पोट आधीच थोडे भरलेले असते, ज्यामुळे आपण प्रत्यक्ष जेवताना कमी प्रमाणात अन्न घेतो.काही संशोधनांनुसार, पाणी प्यायल्याने शरीराचा चयापचय वेग (Metabolism) तात्पुरता वाढतो, ज्यामुळे कॅलरी जाळण्यास मदत होते.

जेवताना पाणी पिणे टाळावे का?काही तज्ज्ञांच्या मते, जेवणादरम्यान किंवा जेवणानंतर लगेच जास्त पाणी प्यायल्याने पोटातील पाचक रस (Digestive Juices) पातळ होतात, ज्यामुळे पचन प्रक्रिया मंदावू शकते. म्हणून, जेवणापूर्वी अर्धा तास पाणी पिणे हा सर्वोत्तम मार्ग मानला जातो.थोडक्यात सांगायचे तर, पाणी प्यायल्यावर भूक न लागणे ही शरीराची एक नैसर्गिक प्रक्रिया आहे. हे केवळ पोट भरल्याचा संकेत नसून, शरीर हायड्रेटेड असल्याचे लक्षण आहे. जर तुम्हाला तुमचे वजन नियंत्रित ठेवायचे असेल, तर भुकेच्या वेळी आधी एक ग्लास पाणी पिणे ही एक स्मार्ट युक्ती ठरू शकते.

(नोट : वरील माहिती सामान्य माहितीवर आधारीत आहे, न्यूज 18 मराठी याची पुष्टी करत नाही. आमचा उद्देश तुमच्यापर्यंत माहिती पोहोचवण्याचा आहे.)