Kitchen Tips : फ्रिजमध्ये ठेवलेलं पीठ काळं का पडतं? यामागचं खरं कारण काय? प्रत्येक गृहिणीला हे माहित असायलाच पाहिजे

दैनंदिन जीवनात अनेकदा आपण वेळ वाचवण्यासाठी चपातीचे पीठ जास्त मळून ठेवतो आणि उरलेलं पीठ फ्रिजमध्ये साठवतो. पण दुसऱ्या दिवशी जेव्हा आपण ते पीठ काढतो, तेव्हा त्याचा वरचा थर काळपट किंवा राखाडी (Greyish) झालेला दिसतो. अनेक गृहिणींना असं वाटतं की हे पीठ खराब झालंय किंवा फ्रिजमध्ये काही बिघाड आहे.

पण, पीठ काळं पडण्यामागे कोणतंही 'गूढ' नाही, तर यामागे एक शुद्ध वैज्ञानिक प्रक्रिया (Scientific Process) आहे. नक्की असं का होतं? जाणून घेऊया यामागचं खरं कारण.

गृहिणींसाठी पीठ मळून ठेवणं ही सोय असली, तरी पिठाचा बदललेला रंग चिंतेचा विषय ठरतो. हे काळं पडलेलं पीठ वापरणं योग्य आहे का? आणि हे टाळण्यासाठी काय करावं? हे समजून घेण्यापूर्वी त्यामागचं विज्ञान समजून घेऊया.

1. ऑक्सिडेशनची प्रक्रिया (Oxidation Process)पिठात नैसर्गिकरित्या काही एन्झाइम्स (Enzymes) असतात. जेव्हा मळलेलं पीठ हवेच्या संपर्कात येतं, तेव्हा हवेतील ऑक्सिजन आणि पिठातील एन्झाइम्स यांच्यात रासायनिक प्रक्रिया होते. यालाच 'ऑक्सिडेशन' म्हणतात. सफरचंद कापून ठेवल्यावर जसं थोड्या वेळाने काळं पडतं, अगदी तसंच मळलेलं पीठही हवेतील ऑक्सिजनमुळे काळपट पडू लागतं.

2. टायरोसिनेज एन्झाइम (Tyrosinase Enzyme)गव्हाच्या पिठात 'टायरोसिनेज' नावाचे एक एन्झाइम असते. जेव्हा पीठ मळून ओलं केलं जातं, तेव्हा हे एन्झाइम सक्रिय होतं. फ्रिजमध्ये जरी तापमान कमी असलं, तरी फ्रिजमधील कोरड्या हवेमुळे आणि ऑक्सिजनमुळे पिठाच्या वरच्या थरावर 'मेलॅनिन' (Melanin) तयार होतं, ज्यामुळे पिठाचा रंग बदलतो.

3. आर्द्रता कमी होणे (Loss of Moisture)फ्रिजमध्ये हवा खेळती असते, ज्यामुळे उघड्यावर ठेवलेल्या पिठातील ओलावा लवकर उडून जातो. पिठाचा वरचा थर सुकतो आणि कडक होतो, ज्यामुळे तो भाग अधिक गडद दिसू लागतो.

पीठ काळं पडू नये म्हणून 'या' 4 टिप्स वापरा.जर तुम्हाला पीठ ताजे आणि पांढरे शुभ्र ठेवायचे असेल, तर खालील उपाय नक्की करून पाहा.पीठ मळून झाल्यावर त्याच्या वरच्या थराला थोडं तेल किंवा तूप लावा. यामुळे पिठावर एक संरक्षणात्मक थर (Layer) तयार होतो आणि हवा पिठाच्या थेट संपर्कात येत नाही.

पीठ कधीही उघड्या भांड्यात किंवा फक्त ताटाने झाकून ठेवू नका. ते नेहमी हवाबंद डब्यात (Air-tight Container) ठेवा.डब्यात ठेवण्यापूर्वी पिठाला क्लिंग फिल्मने घट्ट गुंडाळून ठेवल्यास ऑक्सिडेशनची प्रक्रिया पूर्णपणे थांबवता येते.पीठ मळताना त्यात दोन-तीन थेंब लिंबाचा रस टाकल्यास 'अँटी-ऑक्सिडंट' म्हणून काम करतो आणि पीठ दीर्घकाळ पांढरं राहतं.

काळं पडलेलं पीठ खाणं सुरक्षित आहे का?तज्ज्ञांच्या मते, जर पिठाचा फक्त वरचा थर काळपट झाला असेल आणि त्याला कोणताही दुर्गंधी येत नसेल, तर ते पीठ खराब झालेलं नसतं. तुम्ही तो वरचा पातळ थर काढून टाकून आतील पिठाच्या चपात्या बनवू शकता. मात्र, जर पिठाला आंबट वास येत असेल किंवा त्यावर बुरशी दिसत असेल, तर ते आरोग्यासाठी हानिकारक ठरू शकतं.