Food : गरम भातावर तूप टाकलं की चव का वाढते? फक्त टेस्ट नाही, यामागे आहे 'सायन्स'

जेवणाच्या ताटात कितीही पक्वान्नं असली, तरी शेवटी गरम भात आणि त्यावर साजूक तुपाची धार असेल तर जेवणाची रंगतच वेगळी असते. पण तुम्ही कधी विचार केलाय का, की भातावर तूप पडलं की त्याची चव अचानक 'नेक्स्ट लेव्हल'ला का जाते? हे काही जादू नाही, तर यामागे केमिस्ट्री आणि बायोलॉजीचा मेळ आहे. चला जाणून घेऊया, गरम भात आणि तूप यांच्यातील सायंटिफिक नातं.

1. 'अरोमा'चा खेळ (Flavor Release)तुपामध्ये एक विशिष्ट सुवास असतो. जेव्हा आपण फ्रिजमधलं तूप बघतो तेव्हा त्याला फारसा वास येत नाही. पण जेव्हा हे तूप गरम भातावर पडतं, तेव्हा उष्णतेमुळे तुपातील फॅट मॉलिक्युल विरघळतात आणि त्यातील सुगंधी घटक हवेत पसरतात. याला विज्ञानात 'Volatilization' म्हणतात. हा सुगंध थेट आपल्या नाकावाटे मेंदूपर्यंत पोहोचतो आणि आपल्याला अधिक भूक लागते.

2. फॅट आणि स्टार्चचा मिलाफभातामध्ये मोठ्या प्रमाणात 'स्टार्च' (Starch) असतो. साध्या भाताचा पोत (Texture) थोडा चिकट असतो. पण जेव्हा त्यावर तूप टाकलं जातं, तेव्हा तुपाचे स्निग्ध कण भाताच्या प्रत्येक शीतला (Grain) एक कोटिंग करतात. यामुळे भाताचा चिकटपणा कमी होऊन तो मऊ आणि लुसलुशीत होतो. जिभेवर हा 'क्रीमी' पोत लागल्यामुळे आपल्याला चव अधिक छान जाणवते.

3. अम्लायझ आणि चवीची तीव्रताविज्ञानानुसार, फॅट्स हे चवीचे वाहक असतात. अनेक चव देणारे घटक पाण्यात विरघळण्याऐवजी फॅट्समध्ये लवकर विरघळतात. तुपामुळे भातातील नैसर्गिक गोडवा अधिक उठावदार होतो. जेव्हा तुम्ही तुपासोबत भात खाता, तेव्हा तुमच्या जिभेवरील टेस्ट बड्स अधिक सक्रिय होतात, ज्यामुळे चव जास्त काळ रेंगाळते.

4. ग्लायसेमिक इंडेक्स आणि पचनकेवळ चवच नाही, तर आरोग्यासाठीही हे सायन्स महत्त्वाचं आहे. भाताचा 'ग्लायसेमिक इंडेक्स' जास्त असतो, ज्यामुळे रक्तातील साखर वेगाने वाढू शकते. पण जेव्हा आपण त्यावर तूप टाकतो, तेव्हा तुपातील फॅट्स भातातील कार्बोहायड्रेट्स पचण्याचा वेग कमी करतात. यामुळे ऊर्जा हळूहळू मिळते आणि पचनही सुलभ होतं. म्हणूनच आपल्या पूर्वजांनी भातासोबत तूप खाण्याची पद्धत पाडली आहे.

5. तृप्तीची भावनातुपामध्ये 'ब्युटिरिक ॲसिड' असतं. जेव्हा आपण तूप-भात खातो, तेव्हा मेंदूला लवकर तृप्ती मिळाल्याचा सिग्नल जातो. यामुळे पोट भरल्यासारखं वाटतं आणि आपण ओव्हरईटिंग (Overeating) टाळतो.

थोडक्यात सांगायचे तर गरम भाताची उष्णता तुपाचा सुगंध मुक्त करते आणि तुपाचे फॅट्स भाताचा पोत सुधारतात. हेच ते 'सायन्स' आहे ज्यामुळे आपल्याला जगातील कोणत्याही महागड्या डिशपेक्षा 'तूप-भात' श्रेष्ठ वाटतो.