TRENDING:
थोरले माधवराव पेशवे यांनी 1771 मध्ये मराठा साम्राज्याचे शेवटचे सरसेनापती परशुरामभाऊ पटवर्धन यांची मिरज प्रांत, कसबे तासगाव येथे सरदार म्हणून नेमणूक केली. परशुरामभाऊ पुळ्याच्या श्री गणपतीचे भक्त कोणत्याही मोहिमेला जाण्याआधी दर्शन घेऊनच लढाईवर जात असल्याचे सांगितले जाते. तासगाव येथे स्थायिक झाल्यानंतर त्यांना श्रीं'चा दृष्टांत झाला. तासगाव येथेच 1771 मध्ये श्री सिद्धिविनायक मंदिर बांधले.
advertisement
मंदिराची उभारणी करण्यास सुरुवात केली. 1779 मध्ये मंदिर पूर्ण झाले त्याच वर्षी फाल्गुन शु.2 शके 1701 या दिवशी मंदिरात 'श्रीं'ची प्रतिष्ठापना करण्यात आली. मंदिर स्थापत्य कलेचा सुंदर नमुना आहे. पुण्याच्या पर्वतीवरील देव देवेश्वर मंदिराच्या धर्तीवर हे सिद्धिविनायकाचे पंचायतन आहे. केंद्रस्थानी सिद्धिविनायक, चारी बाजूला विष्णू, महादेव, सूर्य आणि उमादेवी असे पंचायतन महाराष्ट्रासह कर्नाटकातील गणेशभक्तांचे श्रद्धास्थान आहे.
गौरवाची बाब! छ. संभाजीनगरची लेक कॅनडात न्यायमूर्ती, कसा आहे बॅ. अर्चना मेढेकर यांचा प्रवास?
परशुरामभाऊ पटवर्धन म्हणजे सर्वात विश्वासू मराठा सरदार
1740 ते 1799 पर्यंत परशुराम भाऊ पटवर्धनांनी मराठा साम्राज्यासाठी लढा दिला. तत्कालीन ब्रिटिश सेनापती लॉर्ड वेलस्की यांनी भाऊंबद्दल सर्वात विश्वासू मराठा सरदार असे उद्गार काढले आहेत. या 59 वर्षांत जवळजवळ सर्वच कमावत्या लोकांनी साम्राज्यासाठी आपले प्राण दिले. रामचंद्र पटवर्धन यांचे पुत्र परशुरामभाऊ पटवर्धन हे एक थोर पुरुष होते. वयाच्या 13 व्या वर्षी त्यांच्या वडिलांचा मृत्यू झाला. त्यांचे संगोपन त्यांच्या आई आणि काका गोविंदराव यांनी केले.
शंभर लढायांमध्ये सेनापती म्हणून योगदान
युद्धभूमीवर त्यांचा पहिला सामना वयाच्या 17 व्या वर्षी श्रीरंगपट्टम येथे झाला. तेव्हापासून ते वयाच्या 59 व्या वर्षापर्यंत प्रत्येक लढाईत साम्राज्यासाठी लढले. सिंधखेडचा निजाम, रत्तेहल्ली येथील हैदर, पहिले मराठा-ब्रिटिश युद्ध: जिथे त्यांनी जनरल गार्डचा पाठलाग केला आणि बोरघाट ते पनवेल (मुंबईजवळ) पर्यंत घाईघाईने माघार घेतली. टिपू सुलतानने नरगुंड येथे वेढा घातला होता. परशुराम भाऊ तो वेढा उलथवून टाकण्यात यशस्वी झाले. त्यांनी धारवाडचा किल्ला ताब्यात घेतला आणि किल्ल्यावर मराठा ध्वज फडकवण्यात महत्त्वाची भूमिका बजावली. श्रीरंगपट्टम नंतर, त्यांच्या आयुष्यातील सर्वात मोठे आव्हान 1795 मध्ये निजामाविरुद्ध खर्डेच्या युद्धात होते. या लढाईतील यशाचा मोठा वाटा परशुराम भाऊंना जातो.
जानेवारी 1761 मध्ये पानिपतच्या युद्धानंतर, असे मानले जात होते की मराठ्यांची सत्ता कमी झाली आहे. सिंधखेडच्या निजामाने खंडणी न देता खळबळ उडवून दिली. त्याला 25 लाखांची रक्कम द्यायची होती जी फारशी मोठी रक्कम नव्हती. त्यानंतर परशुराम भाऊंनी निजामाकडून दौलताबादचा किल्ला जिंकला.
नानासाहेब पेशव्यांच्या मृत्युनंतर माधवराव पेशवे बनले. ते अद्याप अल्पवयीन असल्याने त्यांचे काका राघोबा दादांनी साम्राज्याचे कामकाज हाती घेतले. या व्यवस्थेवर कोणीही खूश नव्हते. माधवराव एक कुशल सेनापती आणि प्रशासक होते आणि त्यांनी लवकरच नियंत्रण हाती घेतले. यामुळे दोघांमध्ये दरी निर्माण झाली. राघोबा दादांच्या कारस्थानांना कंटाळून आणि कोणताही मार्ग न सापडल्याने परशुराम भाऊंनी माधवरावांची बाजू घेतली. राघोबांनी परशुराम भाऊंची सर्व मालमत्ता जप्त केली. तेव्हा परशुराम भाऊंना निजामाकडे आश्रय घ्यावा लागला.
1763 मध्ये माधरावांचे मराठे आणि निजाम यांच्यात राक्षसभुवन येथे एक मोठी लढाई झाली. पेशव्यांनी निजामाचा पराभव केला आणि परशुराम भाऊंसह निजामाच्या अधीन झालेल्या इतर सर्व सरदारांना मुक्त केले.त्यानंतरच्या अनेक युद्धांमध्ये परशुराम भाऊंनी महत्त्वाची भूमिका बजावली.
महाराष्ट्रातील सांगली आणि मिरज जवळ तासगाव हे परशुराम भाऊंचे स्थानक होते. आणि त्यांच्याकडे 122 सैन्य आणि शस्त्रे होती. मोठ्या प्रमाणात ते मिरज संस्थानचे फक्त 1/3 भागधारक होते. त्यामुळे मिरजकर पटवर्धनांच्या अंतर्गत, तासगाव राजवाडा आणि आजूबाजूचा प्रदेश त्यांचा वैयक्तिक प्रांत बनला. हे काशे तासगाव म्हणून ओळखले जाऊ लागले. 1650 ते 1770 दरम्यान या रियासतबद्दल फारशी माहिती नाही. भाऊंनी राज्य हाती घेतल्यानंतरच तासगावला महत्त्व प्राप्त झाले.
ही आहेत तासगावच्या गणपती मंदिराची स्थापत्यशैलीची मुख्य वैशिष्ट्य
या मंदिराची रचना भव्यदिव्य अशी असून मंदिराच्या प्रवेशद्वारावर नगारखाना आहे. समोर प्रवेशद्वार व देवस्थानची कचेरी आहे. पुढे पटांगण असून शेजारी सभागृह आहे. सात मजली 96 फूट उंचीचे राज्यातील एकमेव गोपूर हे मंदिराच्या स्थापत्यशैलीचे मुख्य वैशिष्ट्य आहे. मंदिराच्या केंद्रस्थानी सिद्धिविनायक असून विष्णू, महादेव, सूर्यदेव व उमादेवी अशा चार मूर्ती आहेत. मुख्य म्हणजे इथे असणारी सिद्धिविनायक गणपतीची उजव्या सोंडेची दुर्मीळ मूर्ती आहे.