Brain Health : लहानपणच्या गंभीर आजारांचे पुढच्या आयुष्यात उमटू शकतात पडसाद, मेंदूच्या विकासावर जाणवू शकतात परिणाम

Published by:Renuka Joshi

Last Updated:Feb 28, 2026 8:02 PM IST

गर्भधारणेदरम्यान तसंच शिशु नवजात असतानाच्या काळात आणि बालपणात होणारे संसर्ग हे भविष्यात मोठ्या धोक्याचं लक्षण असू शकतं असं मॅक्स सुपर स्पेशालिटी हॉस्पिटलचे न्यूरोलॉजी विभागाचे प्रमुख डॉ. मनोज खनाल यांनी म्हटलंय. या संसर्गामुळे मुलाच्या मेंदूच्या विकासात अडथळा येतो तसंच बराच काळ या भागात सूजही येऊ शकते. ज्यामुळे मेंदूच्या रचनेवर परिणाम होऊ शकतो.

इम्पॅक्ट शॉटतुमचा गेटवे लेटेस्ट न्यूज

मुंबई : आयुष्याच्या सुरुवातीच्या काळात बॅक्टेरिया किंवा विषाणूजन्य संसर्गामुळे आयुष्याच्या उत्तरार्धात अनेक गंभीर न्यूरोलॉजिकल, न्यूरोडेव्हलपमेंटल आणि मानसिक विकारांचा धोका लक्षणीयरीत्या वाढतो.

गर्भधारणेदरम्यान तसंच शिशु नवजात असतानाच्या काळात आणि बालपणात होणारे संसर्ग हे भविष्यात मोठ्या धोक्याचं लक्षण असू शकतं असं मॅक्स सुपर स्पेशालिटी हॉस्पिटलचे न्यूरोलॉजी विभागाचे प्रमुख डॉ. मनोज खनाल यांनी म्हटलंय. या संसर्गामुळे मुलाच्या मेंदूच्या विकासात अडथळा येतो तसंच बराच काळ या भागात सूजही येऊ शकते. ज्यामुळे मेंदूच्या रचनेवर परिणाम होऊ शकतो.

आयुष्याच्या वेगवेगळ्या टप्प्यांवर संसर्गाचा परिणाम कसा होतो पाहूया -

मुलाला ज्या वयात संसर्ग होतो त्यावरून भविष्यात त्यांना कोणत्या प्रकारचा आजार होऊ शकतो हे ठरतं.

जन्मापूर्वी - गर्भधारणा अवस्थेत - गर्भधारणेदरम्यान आईला सायटोमेगॅलव्हायरस, सिफिलीस, रुबेला किंवा एचआयव्हीसारखे संसर्ग झाले तर बाळाच्या मेंदूच्या रचनेत गंभीर बदल होऊ शकतात. यामुळे मायक्रोसेफली म्हणजे डोक्याचा आकार लहान होणं, हायड्रोसेफलस किंवा सेरेब्रल पाल्सीसारख्या गंभीर समस्या उद्भवू शकतात. कधीकधी, कोणतीही लक्षणं नसलेल्या संसर्गांमुळे बहिरेपणा किंवा बौद्धिक विकासात अडथळे येऊ शकतात.

Skin Care : हिरवी गार पानं घेतील चेहऱ्याची काळजी, कसा तयार करायचा DIY Face pack?

आयुष्याचं पहिलं वर्ष: आयुष्याच्या पहिल्या वर्षात श्वसनाच्या गंभीर समस्या, पोट आणि आतड्यांना होणारं संक्रमण, भरपूर ताप येणं किंवा कानात संसर्ग होणं अत्यंत धोकादायक असू शकतं. यामुळे भविष्यात मानसिक आजार, हृदयरोग, चयापचय सिंड्रोम आणि दमा किंवा एक्झिमा सारख्या ऍलर्जीक आजारांचा धोका वाढतो.

पहिली चार वर्ष: आयुष्याच्या पहिल्या चार वर्षांत होणाऱ्या संसर्गाचा थेट परिणाम मुलाच्या मेंदूच्या विकासावर होतो. यामुळे शाळेतील कामगिरी खराब होऊ शकते आणि ऑटिझम किंवा बौद्धिक अपंगत्व यासारख्या समस्या उद्भवू शकतात.

या संसर्गामुळे मेंदूचं नुकसान कसं होतं ? आणि या आजारांमागची तीन मुख्य वैज्ञानिक कारणं समजून घेऊयात :

मेंदूला सूज : संसर्गादरम्यान, शरीर सायटोकिन्स नावाची रसायनं जसं की IL-6 आणि TNF-alpha सोडतं, ज्यामुळे विकसनशील बाळाच्या मेंदूचं भरपूर नुकसान होतं.

मॉलिक्युलर मिमिक्री : कधीकधी शरीर संसर्गाशी लढण्यासाठी तयार केलेले अँटीबॉडीजमधे गोंधळ होऊ शकतो. ते विषाणूऐवजी मज्जासंस्थेच्या निरोगी भागांवर हल्ला करतात, ज्यामुळे संसर्गानंतर मेंदूचे अनेक आजार होतात.

रोगप्रतिकारक शक्ती : बालपणातील संसर्ग मेंदूतील मायक्रोग्लिया नावाच्या विशिष्ट पेशींमधे बदल घडवून आणतात. या बदलांमुळे मेंदूत सूज येऊ शकते.

रोग ज्यामुळे होतात ते प्रमुख विषाणू कोणते ते पाहूया - काही विषाणू भविष्यात थेट आजारांना कारणीभूत ठरू शकतात.

एंटेरोव्हायरस: यामुळे एपिलेप्सी आणि ऑटिझमचा धोका वाढतो.

हर्पिस सिम्प्लेक्स विषाणू: यामुळे एन्सेफलायटीस आणि मेंदूचं दीर्घकालीन नुकसान होतं.

इन्फ्लूएंझा: अल्झायमर, एएलएस आणि पार्किन्सन सारख्या आजारांशी याचा संबंध असल्याचं आढळून आलं आहे.

एपस्टाईन-बार व्हायरस: हा विषाणू मल्टिपल स्क्लेरोसिस नावाच्या गंभीर आजाराशी संबंधित आहे.

वृद्धत्वाचे आजार आणि संसर्ग

बालपणातील संसर्गाचे परिणाम वृद्धापकाळातही दिसून येतात.

Holi Preparation : धुळवडीची तयारी झाली का ? वाचा खास होळी स्किन केअर टिप्स

अल्झायमर आणि पार्किन्सनसारख्या न्यूरोडीजनरेटिव्ह आजारांचा लहानपणाच्या संसर्गाशी स्पष्ट संबंध आहे.

सहा प्रमुख आजार - अल्झायमर, अमियोट्रॉफिक लॅटरल स्क्लेरोसिस, डिमेंशिया, मल्टिपल स्क्लेरोसिस, पार्किन्सन आणि व्हॅस्क्युलर डिमेंशिया हे सर्व विविध विषाणूजन्य संसर्गांशी जोडलेले आहेत.

उदाहरणार्थ, अल्झायमरचा विषाणूजन्य एन्सेफलायटीसशी जवळचा संबंध आहे. रक्तवहिन्यासंबंधी डिमेंशिया बहुतेकदा इन्फ्लूएंझा, न्यूमोनिया, आतड्यांसंबंधी संसर्ग आणि व्हॅरिसेला झोस्टर विषाणूशी संबंधित असतो.

याव्यतिरिक्त, बालपणातील अपस्मार देखील मध्यवर्ती मज्जासंस्थेच्या संसर्गाशी थेट जोडलेला असतो.

याव्यतिरिक्त, लक्ष कमी होणं हायपरअ‍ॅक्टिव्हिटी डिसऑर्डर (ADHD) आणि ऑटिझम स्पेक्ट्रम डिसऑर्डर (ASD) हे देखील या संसर्गांशी संबंधित आहेत.

डॉ. खनाल यांच्या मते, या आजारांमागे केवळ संसर्गच नाही तर अनुवंशिकता आणि सामाजिक-आर्थिक स्थिती देखील जबाबदार ठरु शकते.

view comments

Location :

Mumbai,Maharashtra

First Published :

Feb 28, 2026 8:02 PM IST

Brain Health : लहानपणच्या गंभीर आजारांचे पुढच्या आयुष्यात उमटू शकतात पडसाद, मेंदूच्या विकासावर जाणवू शकतात परिणाम

Brain Health : लहानपणच्या गंभीर आजारांचे पुढच्या आयुष्यात उमटू शकतात पडसाद, मेंदूच्या विकासावर जाणवू शकतात परिणाम

फोटो

ताज्या बातम्या