Open Marriage : काय आहे 'ओपन मॅरेज' कॉन्सेप्ट? ज्याकडे जेन्झी जनरेशनचा वाढतोय कल; लग्नाच्या व्याख्येतील हा मोठा बदल नेमका काय?

Published by:Devika Shinde

Last Updated:Feb 05, 2026 11:01 AM IST

What is Open Marriage concept : कदाचित तुम्हाला हे ऐकून धक्का बसेल, पण अनेक जोडपी आता या संकल्पनेचा स्वीकार करत आहेत. पण नक्की काय आहे हे 'ओपन मॅरेज'? हे विवाहबाह्य संबंधांपेक्षा वेगळे कसे आहे? चला, यामागचे समाजशास्त्र आणि वास्तव समजून घेऊया.

मुंबई : एकेकाळी लग्न म्हणजे 'एकमेकांसाठी' आणि 'आयुष्यभरासाठी' ही एकच व्याख्या सर्वमान्य होती. पण बदलत्या काळानुसार नात्यांच्या स्वरूपातही मोठे बदल होताना दिसत आहेत. आजची तरुण पिढी, विशेषतः जेन्झी (Gen Z), पारंपरिक बंधनांना छेद देऊन नात्यांमध्ये 'स्पेस' आणि 'स्वातंत्र्य' शोधत आहे. याच बदलातून सध्या जगभरात आणि आता भारतीय महानगरांमध्येही 'ओपन मॅरेज' (Open Marriage) ही संकल्पना चर्चेत आली आहे.

कदाचित तुम्हाला हे ऐकून धक्का बसेल, पण अनेक जोडपी आता या संकल्पनेचा स्वीकार करत आहेत. पण नक्की काय आहे हे 'ओपन मॅरेज'? हे विवाहबाह्य संबंधांपेक्षा वेगळे कसे आहे? चला, यामागचे समाजशास्त्र आणि वास्तव समजून घेऊया.

'ओपन मॅरेज' म्हणजे नक्की काय?

सोप्या भाषेत सांगायचे तर, ओपन मॅरेज म्हणजे असा विवाह ज्यामध्ये पती-पत्नी एकमेकांच्या संमतीने (Consent) विवाहाबाहेरील व्यक्तींशी भावनिक किंवा शारीरिक संबंध ठेवण्यास परवानगी देतात. यात कोणताही लपवाछपवी किंवा धोका नसतो. दोन्ही जोडीदारांना माहीत असते की आपला पार्टनर दुसऱ्या व्यक्तीशी जोडला गेला आहे.

हे 'विवाहबाह्य संबंधां'पेक्षा (Affair) वेगळे कसे?

अनेकांना वाटू शकते की हे म्हणजे 'चिटिंग' आहे, पण यात एक मूलभूत फरक आहे.

विवाहबाह्य संबंध (Affair): यात जोडीदाराला न सांगता, त्याला फसवून दुसऱ्या व्यक्तीशी संबंध ठेवले जातात. यात 'विश्वासघात' असतो.

ओपन मॅरेज: यात सर्व काही पारदर्शक असते. नात्यातील अटी आणि नियम दोघांनी मिळून ठरवलेले असतात. यात विश्वासघातापेक्षा 'प्रामाणिकपणा'वर अधिक भर दिला जातो.

जेन्झी (Gen Z) जनरेशनचा याकडे कल का वाढतोय?

आजची पिढी नात्यांकडे पाहताना अधिक प्रॅक्टिकल झाली आहे. यामागची काही प्रमुख कारणे खालीलप्रमाणे आहेत:

वैयक्तिक स्वातंत्र्य: जेन्झीला कोणाच्याही बंधनात राहणे आवडत नाही. त्यांना वाटते की लग्नानंतरही आपली वैयक्तिक ओळख आणि इच्छा जपता आल्या पाहिजेत.

एकाच व्यक्तीकडून सर्व अपेक्षा नकोत: "एकच व्यक्ती तुमची शारीरिक, भावनिक आणि बौद्धिक गरज पूर्ण करू शकत नाही," हा विचार या पिढीमध्ये प्रबळ होत आहे.

मोनोटॉनी (Monotony) टाळण्यासाठी: लग्नाच्या काही वर्षांनंतर येणारा कंटाळा घालवण्यासाठी आणि नात्यात ताजेपणा टिकवण्यासाठी काही जोडपी हा मार्ग निवडतात.

प्रामाणिकपणाला महत्त्व: खोटे बोलून अफेअर करण्यापेक्षा जोडीदाराला विश्वासात घेऊन आपली इच्छा सांगणे, या पिढीला अधिक योग्य वाटते.

या नात्याचे काही 'अनफेअर' नियम

-ओपन मॅरेज म्हणजे काहीही करण्याची सूट नसते. प्रत्येक जोडप्याचे स्वतःचे काही नियम (Ground Rules) असतात:

-आपल्या जोडीदाराला सर्व काही सांगायचे की नाही? (उदा. 'Don't ask, Don't tell' पॉलिसी).

-कोणत्या प्रकारच्या व्यक्तींशी संबंध ठेवायचे नाहीत? (उदा. मित्र किंवा ओळखीचे लोक टाळणे).

-सुरक्षिततेची काळजी घेणे (Safe Sex).

-घराच्या किंवा मुलांच्या जबाबदारीवर याचा परिणाम होऊ न देणे.

आव्हाने आणि धोके

हे ऐकायला जितके 'कूल' वाटते, तितकेच ते निभावणे कठीण असते. यात अनेकदा मत्सर (Jealousy) निर्माण होऊ शकतो. जर एका जोडीदाराला वाटले की आपला पार्टनर दुसऱ्या व्यक्तीला जास्त वेळ देत आहे, तर नात्यात दुरावा येण्याची शक्यता असते. तसेच, भारतीय समाजात अशा नात्यांना अद्यापही 'टॅबू' (निषिद्ध) मानले जाते, ज्यामुळे सामाजिक दडपण येऊ शकते.

'ओपन मॅरेज' ही संकल्पना प्रत्येकासाठी नाही. हे पूर्णपणे वैयक्तिक आवडीवर आणि जोडीदारांमधील ट्यूनिंगवर अवलंबून असते. लग्नाची व्याख्या बदलत असली तरी, कोणत्याही नात्याचा पाया हा 'परस्पर आदर' आणि 'संमती' हाच असावा लागतो.

view comments