नवी दिल्ली: 1 फेब्रुवारी 2026 रोजी केंद्रीय अर्थमंत्री निर्मला सीतारामन यांनी सादर केलेल्या केंद्रीय अर्थसंकल्प 2026–27 मध्ये आरोग्य क्षेत्रासाठी एक अत्यंत महत्त्वाची आणि दिलासादायक घोषणा करण्यात आली. सरकारने 17 अत्यावश्यक कर्करोग औषधांवरील (Cancer Drugs) बेसिक कस्टम्स ड्युटी पूर्णपणे माफ करण्याचा निर्णय घेतला आहे. या निर्णयामुळे जीवघेण्या कर्करोगाशी झुंज देणाऱ्या रुग्णांचा उपचार खर्च मोठ्या प्रमाणात कमी होण्याची शक्यता आहे.

भारतामध्ये अनेक प्रगत कॅन्सर औषधे आयात करावी लागतात. या औषधांवर आयात शुल्क, वाहतूक खर्च आणि इतर कर आकारले जात असल्याने त्यांची किरकोळ किंमत प्रचंड वाढते. परिणामी, रुग्ण आणि त्यांच्या कुटुंबीयांवर मोठा आर्थिक ताण येतो. विशेषतः ज्यांच्याकडे व्यापक आरोग्य विमा नाही, अशा रुग्णांसाठी हे उपचार अनेकदा आवाक्याबाहेरचे ठरतात. कस्टम्स ड्युटी माफ केल्यामुळे या औषधांची अंतिम किंमत कमी होईल आणि अधिक रुग्णांना अत्याधुनिक उपचार उपलब्ध होऊ शकतील, अशी अपेक्षा आहे.

भारतासमोरील मोठे आरोग्य आव्हान

कर्करोग हा भारतासमोरील एक गंभीर आरोग्य प्रश्न बनत चालला आहे. कॅन्सरच्या रुग्णसंख्येत सातत्याने वाढ होत असून मृत्यूदरही चिंताजनक आहे. नॅशनल कॅन्सर इन्स्टिट्यूट (NCI) आणि इतर जागतिक आरोग्य संस्थांच्या मते, आधुनिक कर्करोग उपचारांमध्ये आता टार्गेटेड थेरपी (Targeted Therapy) आणि इम्युनोथेरपी (Immunotherapy) यांचा मोठ्या प्रमाणावर वापर केला जात आहे. ही औषधे कर्करोग वाढवणाऱ्या विशिष्ट जैविक प्रक्रियांवर थेट परिणाम करतात किंवा शरीराची रोगप्रतिकारक शक्ती कर्करोगाविरुद्ध सक्रिय करतात.

या उपचारांमुळे रुग्णांचे आयुष्य वाढते आणि जीवनमान सुधारते, मात्र त्यांचा खर्च अत्यंत जास्त असतो. त्यामुळे ही शुल्कसवलत ‘बायोफार्मा शक्ती (Biopharma Shakti)’ या व्यापक आरोग्य धोरणाशी सुसंगत असून, उपचार परवडणारे करण्याच्या दिशेने एक ठोस पाऊल मानले जात आहे.

कोणती 17 कॅन्सर औषधे आता ड्युटी-फ्री असतील?

आयात करताना बेसिक कस्टम्स ड्युटी माफ करण्यात आलेली 17 औषधे पुढीलप्रमाणे

Ribociclib

Abemaciclib

Talycabtagene autoleucel

Tremelimumab

Venetoclax

Ceritinib

Brigatinib

Darolutamide

Toripalimab

Serplulimab

Tislelizumab

Inotuzumab ozogamicin

Ponatinib

Ibrutinib

Dabrafenib

Trametinib

Ipilimumab

ही औषधे टार्गेटेड थेरपी, इम्युनोथेरपी, जनुकीय बदल केलेल्या सेल थेरपी आणि स्मॉल-मॉलिक्यूल इनहिबिटर्स या प्रगत उपचारांमध्ये वापरली जातात आणि कर्करोग उपचारांमध्ये अत्यंत महत्त्वाची भूमिका बजावतात.

ही औषधे कशी काम करतात?

Ribociclib आणि Abemaciclib : ही CDK4/6 इनहिबिटर्स असून हार्मोन रिसेप्टर-पॉझिटिव्ह स्तनकर्करोगात वापरली जातात. ती कर्करोग पेशींची अनियंत्रित वाढ रोखतात आणि रुग्णांचे आयुष्य वाढवतात.

Venetoclax : रक्ताच्या कर्करोगात (विशेषतः CLL) वापरले जाणारे औषध, जे कर्करोग पेशींना नष्ट होण्यासाठी प्रवृत्त करते.

Ibrutinib : काही लिम्फोमा आणि ल्युकेमियामध्ये कर्करोग पेशींच्या जिवंत राहण्याच्या प्रक्रियेला अडथळा आणते.

इम्युनोथेरपी औषधे (Tremelimumab, Ipilimumab, Toripalimab) : शरीराच्या प्रतिकारशक्तीला कर्करोगाविरुद्ध लढण्यास सक्षम करतात. फुफ्फुसाचा कर्करोग, मेलेनोमा यांसारख्या कॅन्सरमध्ये ही औषधे क्रांतिकारी ठरली आहेत.

टार्गेटेड इनहिबिटर्स (Ceritinib, Brigatinib, Dabrafenib, Trametinib, Ponatinib) : विशिष्ट जनुकीय बदलांमुळे होणाऱ्या कर्करोगावर थेट परिणाम करतात.

ही सवलत का महत्त्वाची

आयात केलेल्या कर्करोग औषधांचा खर्च अनेकदा एका उपचार सायकलसाठी लाखो रुपयांपर्यंत जातो. कस्टम्स ड्युटी माफ केल्यामुळे औषधांचा आयात खर्च कमी होईल आणि त्याचा थेट फायदा रुग्णांना होईल. दीर्घकाळ चालणाऱ्या उपचारांमध्ये ही बचत फार मोलाची ठरू शकते.

भारतामध्ये आरोग्य खर्चाचा मोठा भाग आजही खिशातून (Out-of-pocket) करावा लागतो. त्यामुळे ही सवलत विशेषतः मध्यमवर्गीय आणि गरीब रुग्णांसाठी अत्यंत महत्त्वाची आहे. यामुळे उपचार अर्धवट सोडण्याचे प्रमाण कमी होऊ शकते.

तज्ज्ञांचे मत

हैदराबाद येथील यशोदा हॉस्पिटल्सचे वरिष्ठ सर्जिकल ऑन्कोलॉजिस्ट डॉ. के. श्रीकांत म्हणतात, ही औषधे अत्यंत महाग आहेत. अनेक रुग्ण चार-पाच सायकलनंतर उपचार थांबवतात, कारण खर्च परवडत नाही. काहींना कर्ज काढावे लागते. हा निर्णय रुग्णांना उपचार पूर्ण करण्यास मदत करेल.”

ते पुढे म्हणतात की, “या निर्णयाचा फायदा केवळ रुग्णांनाच नव्हे, तर विमा कंपन्यांनाही होईल. उपचार सातत्याने झाल्यास कर्करोगातून बरे होण्याचे प्रमाण वाढेल आणि रुग्णांचे आयुष्य लांबेल.”

view comments

Location :

Mumbai,Maharashtra

First Published :

Feb 01, 2026 7:47 PM IST

औषधांबाबत सरकारचा ऐतिहासिक निर्णय, अत्यंत महाग जीव वाचवणारी 17 औषधे झाली स्वस्त; टॅक्स फ्री औषधांची संपूर्ण यादी