Indian Railway : रेल्वे टाॅयलेटमधील 'घाण' नेमकी जाते कुठे? त्यामागंच सत्य ऐकून व्हाल थक्क!

पूर्वीच्या काळात, जेव्हा लोक रेल्वे टाॅयलेटचा वापर करत होते, तेव्हा त्यातील मल थेट रुळांवर पडत असे. यामुळे रेल्वे स्थानके आणि रुळांवर घाण पसरायची. यातून दुर्गंधी यायचीच, पण स्वच्छता राखणेही खूप कठीण व्हायचे. पण आता भारतीय रेल्वेने शौचालयाच्या पद्धतीत मोठे बदल केले असून, त्यासाठी आधुनिक तंत्रज्ञानाचा वापर सुरू केला आहे.

पूर्वी, जेव्हा गाडी स्थानकावर थांबलेली असे, तेव्हा प्रवाशांना शौचालय वापरू नका असे सांगितले जायचे. यासाठी एक फलकही लावलेला असे. कारण स्थानकावर गाडी थांबलेली असताना कोणी शौचालय वापरल्यास, ते थेट फलाटावर पडायचे, ज्यामुळे प्रवाशांना आणि साफसफाई कर्मचाऱ्यांना मोठी अडचण व्हायची. याशिवाय, गंभीर आजार पसरण्याचा धोकाही होता.

ही समस्या सोडवण्यासाठी रेल्वेने 'कंट्रोल्ड डिस्चार्ज सिस्टीम' आणली, ज्यामुळे परिस्थिती काही प्रमाणात सुधारली. या सिस्टीममध्ये, गाडीचा वेग ताशी 30 किलोमीटरपेक्षा जास्त झाल्यावरच मल बाहेर टाकला जात असे. यामुळे स्थानके स्वच्छ राहू लागली, पण रेल्वे रुळांवर मल पसरण्याची समस्या तशीच राहिली.

या गंभीर समस्येवर उपाय म्हणून भारतीय रेल्वेने एक मोठे पाऊल उचलले आहे. 'डीआरडीओ' (DRDO) ने भारतीय रेल्वेसोबत मिळून एक अप्रतिम तंत्रज्ञान विकसित केले आहे, ज्याला 'बायो-टॉयलेट' म्हणतात. या तंत्रज्ञानाने भारतीय रेल्वेसाठी 'गेम चेंजर' (Game Changer) ठरले आहे, ज्याने स्वच्छतेचा दर्जा पूर्णपणे बदलला आहे. मानवी विष्ठेचे पूर्णपणे विघटन करू शकणारी ही शौचालये आता रेल्वे गाड्यांमध्ये बसवण्यात आली आहेत.

बायो-टॉयलेटमध्ये मानवी विष्ठा एका खास चेंबरमध्ये जमा केली जाते. यात विशिष्ट प्रकारचे बॅक्टेरिया असतात, ज्यांना 'ॲनारोबिक बॅक्टेरिया' (Anaerobic Bacteria) म्हणतात. हे बॅक्टेरिया मानवी विष्ठेला लहान कणांमध्ये मोडतात आणि तिचे पाणी आणि बायोगॅसमध्ये रूपांतर करतात. ही प्रक्रिया कोणत्याही दुर्गंधीशिवाय होते, त्यामुळे आजूबाजूचे वातावरण स्वच्छ राहते.

या प्रक्रियेदरम्यान, घन कचरा चेंबरच्या तळाशी जमा होतो, जो नंतर सुरक्षितपणे काढून टाकला जातो. दुसरीकडे, विष्ठेपासून तयार झालेले शुद्ध पाणी फिल्टर करून पुन्हा वापरता येते. हे तंत्रज्ञान पाणी वाचवण्यासही मदत करते आणि पर्यावरणावर होणारा नकारात्मक परिणाम कमी करते.