ना आवाज, ना वेदना, ना कोणती खूण... 'हा' साप चावला की, 90 मिनिटांत होतो मृत्यू, पावसाळ्यात घ्या विशेष काळजी!

पावसाळ्याला सुरुवात झाली आहे. या पावसामुळे लोकांमध्ये मण्यार (Common Krait) या सापाची भीती सर्वत्र पसरते. हा साप कोब्रापेक्षाही जास्त धोकादायक मानला जातो. याच्या चावण्याने आवाज येत नाही, कोणतीही वेदना होत नाही, किंवा शरीरावर चावल्याची खूणही राहत नाही. या सापाचा हलका दंशही एखाद्याचा जीव घेऊ शकतो. याच कारणामुळे या सापाला 'सायलेंट किलर' असे म्हटले जाते. हा साप सहसा शेतात, वस्त्यांमध्ये आणि घरांमध्ये आढळतो.

मण्यार साप हा भारतातील चार सर्वात विषारी सापांपैकी एक आहे. याची सर्वात मोठी समस्या ही आहे की, जेव्हा तो चावतो, तेव्हा माणसाला विषारी सापाने चावले आहे हे कळतही नाही. यामुळे कोणतीही वेदना, जळजळ किंवा खोल जखम होत नाही. जोपर्यंत लक्षणे दिसायला लागतात, तोपर्यंत विष पूर्ण शरीरात पसरलेले असते आणि अनेक प्रकरणांमध्ये व्यक्तीचा मृत्यू झालेला असतो.

खर्गोनचे सर्पमित्र महादेव पटेल सांगतात की, मण्यार साप काळ्या किंवा तपकिरी रंगाचा असतो, त्याचे शरीर चमकदार असते आणि थोड्या थोड्या अंतरावर दोन किंवा तीन पांढऱ्या रेषा दिसतात. तो प्रामुख्याने उंदीर आणि बेडूक खातो, त्यामुळे तो अनेकदा शेतात दिसतो. पण पावसाळ्यात हे प्राणी शेतातून घरांच्या जवळ येऊ लागतात, तेव्हा हे सापही त्यांच्या मागे वस्त्यांमध्ये पोहोचतात.

सर्वात जास्त धोका रात्री असतो. हा साप रात्री सक्रिय (Nocturnal) असतो, म्हणजेच तो रात्रीच्या वेळी जास्त क्रियाशील असतो. जमिनीवर झोपलेले लोक त्याच्यासाठी सर्वात जास्त असुरक्षित असतात. मण्यार साप शरीराची उष्णता जाणवून, कोणताही आवाज न करता, शांतपणे व्यक्तीजवळ येतो. व्यक्ती जरा जरी वळली तरी तो चावतो. चावताना वेदना होत नाहीत, त्यामुळे लोक झोपलेलेच राहतात आणि विष शांतपणे आपला प्रभाव दाखवते.

अनेक प्रकरणांमध्ये, सकाळी उठल्यावर लोकांना हात-पाय सुन्न झाल्याची, बोलण्यात अडचण आल्याची, श्वास घेण्यास त्रास झाल्याची आणि शरीर हळूहळू काम करणे बंद झाल्याची तक्रार असते. वेळेवर उपचार न मिळाल्यास मृत्यू होतो. महादेव पटेल सांगतात की, मण्यार सापाच्या दंशानंतर माणसाकडे फक्त 90 मिनिटे असतात, ज्यामध्ये उपचार मिळणे आवश्यक आहे. या वेळेत जास्त धावणे किंवा चालणे यामुळे विष शरीरात अधिक वेगाने पसरते.

तज्ञांच्या मते, हे साप पावसाळ्यात घरांमध्ये घुसतात. ते कपड्यांमध्ये, रजई, गादी आणि अगदी अंधाऱ्या कोपऱ्यांमध्येही लपतात. त्यामुळे, कोणतेही कपडे किंवा अंथरूण वापरण्यापूर्वी काळजीपूर्वक तपासावे. पावसात जमिनीवर झोपू नये, मच्छरदाणीचा वापर करावा आणि रात्री दिव्याशिवाय बाहेर जाऊ नये. कारण हे साप चावल्यानंतर पळून जातात आणि कोणताही पुरावा सोडत नाहीत. त्यामुळे, अनेकदा कुटुंबाला हे देखील कळत नाही की, मृत्यूचे कारण साप चावणे होते.