Science : खूप वेळ हसल्यानंतर डोळ्यात पाणी का येतं? फक्त भावना नाही, विज्ञान आहे कारणीभूत

हसणं हे आरोग्यासाठी उत्तम असतंच, पण अनेकदा पोट धरून हसल्यानंतर आपल्या डोळ्यांतून टचकन पाणी येतं. पण तुम्ही कधी विचार केलाय का की हसल्याने डोळ्यात पाणी का येतं? म्हणजे हे तर आपल्याला माहित आहे की माणसाला वाईट वाटलं दुखं वाटलं तर तो त्याच्या भावना रडून व्यक्त करतो. मग हसताना तर माणसाला आनंद वाटतो मग तो अशावेळी का रडतो? यामागचं नेमकं लॉजिक काय आहे? यामागे फक्त भावनांचा कल्लोळ नसून मानवी शरीराचे एक अजब आणि रंजक विज्ञान दडलेले आहे.

खूप वेळ हसल्यानंतर डोळ्यात पाणी का येतं, याचं नेमकं कारण आणि त्यामागची शारीरिक प्रक्रिया जाणून घेऊया.

1. मेंदूचा 'कन्फ्युजन' गेम (Brain's Emotional Response)आपल्या मेंदूमध्ये भावनांवर नियंत्रण ठेवणारा एक भाग असतो, ज्याला 'हायपोथॅलॅमस' (Hypothalamus) म्हणतात. जेव्हा आपण खूप जास्त हसतो किंवा खूप जास्त रडतो, तेव्हा या भागाला नेमका कोणता प्रतिसाद द्यायचा, यात थोडा गोंधळ होतो.

मेंदूला फक्त एवढंच समजतं की शरीरात तीव्र भावना (Intense Emotion) निर्माण झाली आहे. मग ती आनंदाची असो वा दुःखाची, मेंदू अश्रू ग्रंथींना (Lacrimal Glands) सक्रिय करण्याचा सिग्नल पाठवतो. म्हणूनच कधी कधी खूप जास्त आनंदी असतानाही आपल्या डोळ्यात पाणी येतं.

2. डोळ्यांवर पडणारा दाब (Facial Pressure)विज्ञानाच्या भाषेत सांगायचं तर, जेव्हा आपण मनापासून किंवा वेड्यासारखे हसतो, तेव्हा आपल्या चेहऱ्याच्या स्नायूंमध्ये आकुंचन होतं. विशेषतः डोळ्यांच्या भोवतीचे स्नायू जोरात दाबले जातात. या दाबामुळे आपल्या अश्रू वाहिन्यांवर (Tear Ducts) दबाव येतो. साठलेले अश्रू बाहेर ढकलले जातात आणि ते ओघळू लागतात.

3. डोळ्यांचे संरक्षण (Protective Mechanism)जेव्हा आपण खूप वेळ हसतो, तेव्हा आपले डोळे बराच वेळ उघडे राहतात किंवा त्यांची उघडझाप कमी होते. यामुळे डोळ्यांतील ओलावा कमी होऊ शकतो. शरीर हा कोरडेपणा दूर करण्यासाठी आणि डोळ्यांना सुरक्षित ठेवण्यासाठी आपोआप अश्रूंची निर्मिती करतं, जेणेकरून डोळे ओले राहतील.

4. शरीराचा समतोल राखण्यासाठी (Emotional Equilibrium)येल युनिव्हर्सिटीतील संशोधनानुसार, शरीरातील तीव्र भावनांचा निचरा करण्यासाठी अश्रू हे 'व्हॉल्व्ह' सारखे काम करतात. जेव्हा आनंद मर्यादेबाहेर जातो, तेव्हा शरीर अश्रूंच्या माध्यमातून भावनांचा अतिरेक कमी करून पुन्हा सामान्य स्थितीत येण्याचा प्रयत्न करतं. यालाच 'Negative Affect' असंही म्हटलं जातं.

हे तुम्हाला माहीत होतं का?अश्रूंचे प्रकार: मानवी शरीरात तीन प्रकारचे अश्रू असतात. हसल्यानंतर येणारे अश्रू हे 'रिफ्लेक्स टिअर्स' (Reflex Tears) आणि 'इमोशनल टिअर्स' (Emotional Tears) यांचं मिश्रण असू शकतात.

हसणं आणि स्ट्रेस: हसण्यामुळे शरीरातील 'कोर्टिसोल' (स्ट्रेस हॉर्मोन) कमी होतो आणि 'एंडॉर्फिन' (हॅप्पी हॉर्मोन) वाढतो, त्यामुळेच हसून डोळ्यात पाणी आल्यावर आपल्याला खूप हलकं वाटतं.