EMI बंद करून एकदम पेमेंट करु शकतो का? याचे फायदे-तोटे आधी समजून घ्या

आजच्या काळात घर, गाडी, मोबाईल किंवा इतर चैनीच्या वस्तू खरेदी करण्यासाठी EMI हा सर्वात सोपा पर्याय बनला आहे. हप्त्या-हप्त्याने पैसे भरणं सोयीचं वाटत असलं तरी, डोक्यावर कर्जाचं ओझं असणं कुणालाच आवडत नाही. नोकरीत बोनस मिळाला, पगारात वाढ झाली किंवा एखादी मोठी रक्कम हातात आली की, आपल्या मनात पहिला विचार येतो तो म्हणजे सगळे पैसे एकदम भरून टाकावेत का? हा ईएमआयचा कटकट एकदाची संपवून टाकावी का?

तांत्रिक भाषेत याला लोन फोरक्लोजर (Loan Foreclosure) किंवा प्री-पेमेंट (Pre-payment) म्हणतात. पण, उरलेले सर्व पैसे एकदम भरणं हे आर्थिकदृष्ट्या नेहमीच फायद्याचं असतं असं नाही. कधीकधी हे पाऊल फायद्याऐवजी तोट्याचंही ठरू शकतं. आजच्या या लेखात आपण ईएमआय एकदम बंद करण्याचे फायदे, तोटे आणि बँकांचे नियम यावर सविस्तर चर्चा करणार आहोत.

EMI एकदम बंद करणे म्हणजे काय?जेव्हा तुम्ही कर्जाचा कालावधी संपण्यापूर्वीच उरलेली सर्व मुद्दल एकाच वेळी भरून कर्ज पूर्णपणे नील (nil) करता, त्याला फोरक्लोजर म्हणतात. अनेक बँका आणि वित्तीय संस्था ग्राहकांना ही सुविधा देतात.

फायदे (Advantages of Loan Pre-payment)1. व्याजाची मोठी बचत: ईएमआयचा मोठा हिस्सा हा व्याजावर जातो. जर तुम्ही कर्ज सुरुवातीच्या काळातच बंद केलं, तर तुम्हाला पुढच्या अनेक वर्षांचं व्याज भरावं लागत नाही. यामुळे तुमची मोठी आर्थिक बचत होते.2. मानसिक शांतता: "डोक्यावर कर्ज नाही" ही भावनाच माणसाला मानसिक सुख देते. यामुळे तुमचा डेबिट टू इन्कम रेशो सुधारतो आणि भविष्यात गरजेच्या वेळी नवीन कर्ज घेणं सोपं जातं.3. सिबिल स्कोअरवर सकारात्मक परिणाम: कर्ज वेळेआधी यशस्वीरीत्या बंद केल्यामुळे तुमचा क्रेडिट स्कोअर (CIBIL) सुधारण्यास मदत होते, कारण तुम्ही एक शिस्तप्रिय कर्जदार आहात हे सिद्ध होतं.

तोटे आणि महत्त्वाच्या अटी (Disadvantages & Limitations)1. फोरक्लोजर चार्जेस : बँका व्याजातून कमवतात. तुम्ही कर्ज लवकर बंद केलं तर बँकेचं नुकसान होतं. त्यामुळे अनेक बँका 3% ते 5% पर्यंत पेनल्टी किंवा चार्जेस आकारतात. हे चार्जेस वाचणाऱ्या व्याजापेक्षा जास्त असतील, तर पैसे एकदम भरणं तोट्याचं ठरतं.2. गुंतवणुकीची संधी गमावणे: तुमच्याकडे 10 लाख रुपये आहेत आणि ते तुम्ही कर्ज फेडायला वापरले. पण जर तेच पैसे तुम्ही म्युच्युअल फंड किंवा शेअर मार्केटमध्ये गुंतवले असते आणि तिथे मिळणारा परतावा (Returns) तुमच्या कर्जाच्या व्याजापेक्षा जास्त असता, तर गुंतवणूक करणं अधिक फायद्याचं ठरलं असतं.3. टॅक्स बेनिफिट्स (Tax Benefits): जर तुम्ही होम लोन घेतलं असेल, तर तुम्हाला आयकर कलम 80सी आणि 24अंतर्गत सूट मिळते. कर्ज बंद केल्यावर ही सवलत मिळणं बंद होतं.

आर्थिक सल्लागार आणि बँकिंग तज्ज्ञांच्या मते:कर्ज लवकर फेडण्याचा विचार करताना तुमच्या कर्जाचा कालावधी (Tenure) तपासा. जर कर्ज संपायला केवळ 1-2 वर्षे उरली असतील, तर प्री-पेमेंट करण्यात फारसा अर्थ नसतो, कारण तुम्ही आधीच 70-80% व्याज भरलेलं असतं. पण जर कर्ज नवीन असेल, तर नक्कीच पैसे एकदम भरून व्याजाची बचत करा.

कायदेशीर नियम काय सांगतात?भारतीय रिझर्व्ह बँकेच्या (RBI) नियमांनुसार, जर तुम्ही फ्लोटिंग इंटरेस्ट रेटवर (Floating Rate) वैयक्तिक कर्ज किंवा गृहकर्ज घेतलं असेल, तर बँका तुमच्याकडून कोणताही फोरक्लोजर चार्ज आकारू शकत नाहीत. मात्र, फिक्स्ड रेट (Fixed Rate) कर्जाच्या बाबतीत बँका शुल्क आकारू शकतात.

निर्णय घेण्यापूर्वी हे तपासाकर्जाचा टप्पा: कर्ज सुरू होऊन किती काळ झाला आहे? सुरुवातीच्या काळात प्री-पेमेंट करणं नेहमीच जास्त फायद्याचं असतं.बँकेचे चार्जेस: तुमची बँक किती पेनल्टी आकारणार आहे हे आधी लेटरद्वारे किंवा ॲपवरून तपासा.कर्ज फेडण्यासाठी आपली सर्व आपत्कालीन पुंजी संपवू नका.

ईएमआय एकदम बंद करणं हा निर्णय वैयक्तिक आर्थिक स्थितीवर अवलंबून असतो. जर तुमच्याकडे अतिरिक्त पैसे असतील आणि बँका चार्जेस आकारत नसतील, तर कर्जमुक्त होणं हा कधीही चांगलाच विचार आहे. पण, टॅक्स बेनिफिट आणि गुंतवणुकीचा परतावा याचाही विचार एकदा नक्की करा.