90 फूट खोल गुहा, याच गुहेत संपणार सृष्टी; वैज्ञानिकांनाही उलगडलं नाही इथलं रहस्य!

पाताळ भुवनेश्वर मंदिराची गुहा साधारण 160 मीटर लांब आणि 90 फूट खोल आहे. या गुहेत प्रवेश करण्यासाठी एका अरुंद मार्गातून जावं लागतं. गुहेत प्रवेश करताच तुम्हाला एक अद्भुत नैसर्गिक रचना दिसेल, ज्याला देव-देवता आणि पौराणिक घटनांशी जोडलं गेलं आहे.

पौराणिक मान्यतेनुसार, गुहेतील अनेक ठिकाणी नैसर्गिकरित्या तयार झालेल्या आकृत्यांना ब्रह्मा, विष्णू आणि महेश यांची रूपं मानलं जातं. याच ठिकाणी भगवान शिवांनी गणपतीचं मस्तक शरीरापासून वेगळं केलं होतं आणि सप्तर्षींच्या तपस्येचं ठिकाणही इथेच आहे असं मानलं जातं. पाताळ भुवनेश्वरात 33 कोटी देवी-देवतांचा वास आहे आणि त्यांची नैसर्गिक रूपं गुहेत वेगवेगळ्या ठिकाणी दिसतात असं मानलं जातं. अनेक वडीलधाऱ्या लोकांच्या मते, या गुहेच्या खोलवर धर्मराज यमाचं न्याय दरबारही आहे, जिथे पाप-पुण्याचा हिशोब होतो. मंदिराच्या गुहेत एका ठिकाणी कल्पवृक्षाचं रूप आहे, जे सृष्टीच्या चार युगांचं (सत्ययुग, त्रेतायुग, द्वापरयुग आणि कलियुग) प्रतीक मानलं जातं.

स्कंद पुराणात पाताळ भुवनेश्वराचा सविस्तर उल्लेख आढळतो. त्रेता युगात अयोध्येचे सूर्यवंशी राजा ऋतुपर्ण यांनी पाताळ भुवनेश्वराचा शोध लावला असं सांगितलं जातं. पांडवांनीही त्यांच्या वनवासात काही काळ या गुहेत घालवला होता. या मंदिराच्या गुहेतून एक छोटासा झरा वाहत असतो, ज्याला गंगेचा गुप्त मार्ग मानलं जातं. हा झरा कुठून येतो आणि कुठे जातो हे अजूनही एक रहस्य आहे, ज्याचा शोध वैज्ञानिक घेत आहेत. पाताळ भुवनेश्वर गुहेतील आकृत्यांबद्दल काही भूगर्भशास्त्रज्ञांचं मत आहे की, लाखो वर्षांपासून पाणी आणि खडकांच्या रासायनिक प्रक्रियांचे हे परिणाम आहेत, तर भक्त मात्र याला एक दैवी चमत्कार मानतात.