TRENDING:
सेंद्रिय खतांमध्ये शेणखत, गांडूळ खत, कंपोस्ट, हिरवळीचे खत तसेच जैविक जीवाणू संवर्धकांचा समावेश होतो. या खतांमुळे जमिनीतील सेंद्रिय कर्बाचे प्रमाण वाढते आणि मातीची भुसभुशीत रचना टिकून राहते. परिणामी मुळांना हवा आणि पाणी योग्य प्रमाणात मिळते. भुईमूग हे शेंगधारी पीक असल्यामुळे त्याच्या मुळांवर नायट्रोजन स्थिरीकरण करणाऱ्या गाठी तयार होतात. सेंद्रिय खतांच्या वापरामुळे या गाठी अधिक सक्रिय होऊन पिकाला आवश्यक नायट्रोजन नैसर्गिकरीत्या उपलब्ध होते.
advertisement
सेंद्रिय पद्धतीने खतांचा वापर केल्यास भुईमुगाच्या रोपांची वाढ सशक्त होते आणि पिकाची रोगप्रतिकारक शक्ती वाढते. रासायनिक खतांच्या अतिवापरामुळे जमिनीतील उपयुक्त सूक्ष्मजीव नष्ट होतात, मात्र सेंद्रिय खतांमुळे हे सूक्ष्मजीव सक्रिय राहतात. त्यामुळे जमिनीत उपलब्ध असलेली अन्नद्रव्ये पिकाला सहज शोषता येतात. याचा थेट परिणाम उत्पादनाच्या प्रमाणावर आणि दाण्यांच्या भरदारपणावर दिसून येतो.
सेंद्रिय खतांचा आणखी एक महत्त्वाचा फायदा म्हणजे उत्पादनाची गुणवत्ता. सेंद्रिय पद्धतीने पिकवलेला भुईमूग चव, पोषणमूल्य आणि टिकाव याबाबतीत अधिक चांगला असल्याचे बाजारातील अनुभव सांगतात. तसेच सेंद्रिय शेतीमुळे पाण्याचे प्रदूषण, मातीचा ऱ्हास आणि पर्यावरणावरील दुष्परिणाम कमी होतात. दीर्घकालीन शेतीसाठी ही पद्धत अधिक शाश्वत मानली जात आहे.
एकूणच भुईमुगाच्या वाढीसाठी सेंद्रिय खतांचा अवलंब करणे आर्थिक, पर्यावरणीय आणि कृषीदृष्ट्या फायदेशीर ठरत आहे. सुरुवातीला थोडा अधिक परिश्रम आणि नियोजनाची गरज भासली तरी भविष्यात उत्पादन खर्चात बचत आणि चांगला बाजारभाव मिळण्याची शक्यता वाढते. त्यामुळे भुईमुगाचे शाश्वत आणि लाभदायक उत्पादन घेण्यासाठी शेतकऱ्यांनी सेंद्रिय खतांच्या वापराकडे गांभीर्याने लक्ष देणे आवश्यक असल्याचे मत व्यक्त केले जात आहे.