Women Health : स्त्रियांना मिशा-दाढी येणं नॉर्मल आहे का? चेहऱ्यावर अनावश्यक केस का येतात? कारण समजून घ्या

स्त्रीच्या चेहऱ्यावर पुरुषांसारखे दाट केस येण्याच्या या स्थितीला वैद्यकीय भाषेत 'हिर्सुटिझम' (Hirsutism) असं म्हणतात. यामागे केवळ बाह्य कारणं नसून शरीरातील हार्मोन्सचं एक मोठं चक्र दडलेलं असतं.

1. कोणत्या 'हार्मोन'मुळे ही समस्या उद्भवते?

प्रत्येक स्त्रीच्या शरीरात पुरुष संप्रेरक म्हणजेच 'अँड्रोजन' (Androgen) अतिशय अल्प प्रमाणात तयार होत असतं. यात प्रामुख्याने 'टेस्टोस्टेरॉन' (Testosterone) नावाचा हार्मोन असतो. जेव्हा काही कारणास्तव या हार्मोनची पातळी स्त्रियांच्या शरीरात गरजेपेक्षा जास्त वाढते, तेव्हा त्याचे परिणाम चेहऱ्यावर, छातीवर किंवा पाठीवर जाड आणि काळे केस येण्याच्या स्वरूपात दिसू लागतात.

advertisement

2. PCOS: सर्वात मुख्य कारण

चेहऱ्यावर केस येण्यामागे सुमारे 70-80% प्रकरणांमध्ये PCOS (Polycystic Ovary Syndrome) ही समस्या कारणीभूत असते. यामध्ये स्त्रीबीजांडामध्ये (Ovary) लहान गाठी तयार होतात, ज्यामुळे हार्मोन्सचं संतुलन बिघडतं. परिणामी, केवळ चेहऱ्यावर केस येत नाहीत, तर मासिक पाळी अनियमित होणे, वजन वाढणे आणि मुरुम येणे अशा समस्याही सुरू होतात.

3. इतर महत्त्वाची कारणे

मेनोपॉज (रजोनिवृत्ती): वाढत्या वयानुसार स्त्रियांच्या शरीरातील इस्ट्रोजेन हार्मोन कमी होतं आणि अँड्रोजनचं प्रमाण वाढतं, ज्यामुळे चेहऱ्यावर केस दिसू शकतात.

अ‍ॅड्रिनल ग्लँडमधील दोष: किडनीच्या वर असलेल्या या ग्रंथींमध्ये काही समस्या असल्यास हार्मोनल असंतुलन होतं.

काही विशिष्ट स्टिरॉइड्स किंवा औषधांच्या सेवनामुळे ही समस्या उद्भवू शकते. अतिप्रमाणात जंक फूड, व्यायामाचा अभाव आणि वाढलेलं वजन यामुळे शरीरातील इन्सुलिनची पातळी बिघडते, ज्याचा थेट परिणाम हार्मोन्सवर होतो.

काय उपाय करावेत?

जर तुम्हाला चेहऱ्यावर अचानक वाढणाऱ्या केसांचा त्रास होत असेल, तर घाबरून न जाता खालील पावलं उचला

1. तज्ज्ञांचा सल्ला: सर्वात आधी एंडोक्राइनोलॉजिस्ट किंवा स्त्रीरोग तज्ज्ञांकडून रक्ताची तपासणी (Blood Test) करून घ्या.

2. जीवनशैलीत बदल: सकस आहार आणि दररोज किमान 30 मिनिटे व्यायाम केल्यास हार्मोन्स संतुलित राहण्यास मोठी मदत होते.

3. वैद्यकीय उपचार: डॉक्टरांच्या सल्ल्यानुसार हार्मोनल थेरपी किंवा कायमस्वरूपी सुटका हवी असल्यास 'लेझर हेअर रिमूव्हल'चा विचार करता येतो.

स्त्रियांच्या चेहऱ्यावर केस येणं ही लाजण्याची गोष्ट नसून ती एक वैद्यकीय अवस्था आहे. टोमणे मारण्यापेक्षा किंवा ही समस्या लपवण्यापेक्षा त्यामागचं मूळ कारण शोधून उपचार करणं हाच सुज्ञपणा आहे. योग्य वेळी घेतलेले उपचार तुमचा आत्मविश्वास पुन्हा मिळवून देऊ शकतात.