TRENDING:
फक्त तरुण नाही, सगळेच माहितीच्या मायाजालात
इंटरनेटवर आरोग्याविषयी माहिती शोधण्याची सवय केवळ तरुणांपुरती मर्यादित नाही. 18 ते 45 या वयोगटातील लोक मोठ्या प्रमाणात गुगलसारख्या सर्च इंजिन्सवर अवलंबून आहेत. 2021 मध्ये झालेल्या एका अभ्यासानुसार, 71.8 टक्के अमेरिकन नागरिक आरोग्याविषयी माहिती वेबसाइट्सवर शोधतात, तर 11.6 टक्के लोक थेट गुगलवर सर्च करतात. भारतातही हा ट्रेंड झपाट्याने वाढत आहे. सर्दी-खोकल्यापासून ते गंभीर आजारांपर्यंत सर्वकाही इंटरनेटवर शोधलं जातं. पण, इंटरनेटवरील माहिती नेहमीच विश्वासार्ह नसते. अनेकदा चुकीची किंवा अपुरी माहिती लोकांना गोंधळात टाकते आणि गंभीर परिणामांना सामोरं जावं लागतं.
advertisement
इंटरनेटवरील माहिती किती विश्वासार्ह?
इंटरनेटवर उपलब्ध असलेली माहिती अनेकदा वैद्यकीय तज्ज्ञांनी तपासलेली नसते. ब्लॉग्स, फोरम्स, आणि काही वेबसाइट्सवरील माहिती व्यक्तिगत अनुभवांवर आधारित असते, जी प्रत्येकासाठी लागू होईलच असं नाही. उदाहरणार्थ, डोकेदुखीचं कारण साधं पाणी कमी पिण्यापासून ते गंभीर न्यूरोलॉजिकल समस्यांपर्यंत असू शकतं. पण, इंटरनेटवर सर्च केल्यास गंभीर आजारांची माहिती समोर येऊन तणाव वाढू शकतो. याला सायबरकॉन्ड्रिया असेही म्हणतात, जिथे लोक स्वतःला गंभीर आजार झाल्याचे समजतात.
इंटरनेटवर वाचून डाएट करणं किती सुरक्षित?
आजकाल इंटरनेटवर डाएट्सचा सुकाळ आहे. पॅलेओ डाएट, किटो डाएट, इंटरमिटंट फास्टिंग यांसारख्या अनेक डाएट योजनांची माहिती सहज उपलब्ध आहे. अनेकजण वैद्यकीय सल्ला न घेता या डाएट्स फॉलो करतात. पण, प्रत्येक व्यक्तीचं शरीर, त्याची गरज आणि आरोग्याची स्थिती वेगळी असते. इंटरनेटवरील सर्वसाधारण डाएट योजनांमुळे काहींना फायदा होऊ शकतो, तर काहींना पोषक तत्वांची कमतरता, थकवा किंवा इतर समस्यांना सामोरं जावं लागतं. तज्ज्ञांचं मत आहे की, डाएट प्लॅन वैयक्तिक गरजेनुसार आणि डॉक्टर किंवा आहारतज्ज्ञांच्या सल्ल्याने बनवला गेला पाहिजे.
गरोदर महिलांसाठी इंटरनेट किती उपयुक्त?
गरोदरपणात महिलांमध्ये इंटरनेटवर माहिती शोधण्याची सवय अधिक दिसते, विशेषतः ज्या महिला पहिल्यांदा गरोदर आहेत. गरोदरपणातील आहार, व्यायाम, बाळाच्या वाढीच्या टप्प्यांबाबत आणि प्रसूतीच्या प्रक्रियेबाबत त्यासर्च करतात. पण, इंटरनेटवर उपलब्ध माहिती नेहमीच विश्वासार्ह नसते. चुकीच्या माहितीमुळे गरोदर महिलांमध्ये तणाव वाढू शकतो किंवा त्यांच्या आरोग्यावर परिणाम होऊ शकतो. उदाहरणार्थ, काही वेबसाइट्स गरोदरपणात काही औषधं किंवा आहार घेण्याचा सल्ला देतात, जे वैद्यकीयदृष्ट्या योग्य नसतं. गरोदरपणात कोणतीही माहिती लागू करण्यापूर्वी स्त्रीरोगतज्ज्ञांचा सल्ला घेणं अत्यंत आवश्यक आहे.
धोके काय आहेत?
इंटरनेटवर माहिती शोधण्याचे अनेक धोके आहेत. पहिला धोका म्हणजे चुकीच्या माहितीवर विश्वास ठेवून स्वतःच उपचार करणं. यामुळे आजार बळावण्याची शक्यता असते. दुसरं म्हणजे, गंभीर आजारांचं चुकीचं निदान करून तणाव वाढणं. तिसरं, इंटरनेटवरील माहितीमुळे डॉक्टरांवरील विश्वास कमी होऊ शकतो, ज्यामुळे उपचारात उशीर होतो. उदाहरणार्थ, साध्या तापासाठी इंटरनेटवर वाचून औषध घेतलं आणि तो ताप डेंग्यूचा असेल, तर परिस्थिती गंभीर होऊ शकते.
तज्ज्ञ काय सांगतात?
वैद्यकीय तज्ज्ञांचं मत आहे की, इंटरनेट हे माहितीचा स्रोत असू शकतं, पण ते डॉक्टरांचा पर्याय होऊ शकत नाही. इंटरनेटवरील माहिती सामान्य माहितीसाठी ठीक आहे, पण निदान आणि उपचारांसाठी नेहमी तज्ज्ञांचा सल्ला घ्यावा. विशेषतः गंभीर आजार, गरोदरपण, किंवा दीर्घकालीन आजारांबाबत स्वतः निर्णय घेणं टाळावं. तज्ज्ञ सांगतात की, विश्वासार्ह वेबसाइट्स, जसं की सरकारी आरोग्य संस्था किंवा नामांकित वैद्यकीय संस्थांच्या वेबसाइट्स, यांचा वापर माहितीसाठी करावा.
काय आहे उपाय?
इंटरनेटचा वापर करताना काही गोष्टी लक्षात ठेवणं गरजेचं आहे. पहिलं, माहिती स्रोताची विश्वासार्हता तपासा. दुसरं, इंटरनेटवर वाचलेली प्रत्येक गोष्ट खरी मानू नका. तिसरं, कोणताही उपचार किंवा डाएट सुरू करण्यापूर्वी डॉक्टरांचा सल्ला घ्या. चौथं, गरोदर महिलांनी विशेष काळजी घ्यावी आणि इंटरनेटऐवजी तज्ज्ञांवर विश्वास ठेवावा.
शेवटचं मत
इंटरनेटने माहिती मिळवणं सोपं केलं आहे, पण त्याचा वापर जबाबदारीने करणं गरजेचं आहे. आपलं आरोग्य हा गंभीर विषय आहे, आणि त्याबाबत निर्णय घेण्यासाठी तज्ज्ञांचा सल्ला हाच सर्वोत्तम पर्याय आहे. इंटरनेटच्या मायाजालात अडकण्यापेक्षा आपल्या आरोग्याची काळजी घेण्यासाठी डॉक्टरांचा आधार घ्या. कारण, तुमचं आरोग्य हेच तुमचं खरं संपत्ती आहे, असं डॉक्टर अविनाश शिंदे सांगतात.