Cancer : काय आहे कॅन्सर 3 पॉइंटमध्ये समजून घ्या? हा शरीरात कसा तयार होतो आणि कसा पसरतो?

आपले शरीर हे अब्जावधी पेशींनी बनलेले आहे. या पेशींच्या कामाची एक ठराविक शिस्त असते. जुन्या पेशी मरणे आणि त्यांच्या जागी नवीन पेशी निर्माण होणे, ही एक नैसर्गिक चक्राची प्रक्रिया आहे. या संपूर्ण प्रक्रियेवर नियंत्रण ठेवण्याचे काम करतो तो म्हणजे पेशीच्या आत असलेला DNA.

कॅन्सरची सुरुवात तेव्हा होते जेव्हा या डीएनएच्या 'जेनेटिक कोड'मध्ये काही कारणास्तव बिघाड होतो. या बिघाडाला वैज्ञानिक भाषेत 'म्युटेशन' (Mutation) असे म्हणतात. जेव्हा डीएनए खराब होतो, तेव्हा पेशीला मिळणाऱ्या सूचना बदलतात. ज्या पेशीने ठराविक काळानंतर मरायला हवे होते, ती पेशी हा कोड खराब झाल्यामुळे मरायचे विसरते. हीच कॅन्सरची पहिली पायरी आहे. प्रदूषण, चुकीची जीवनशैली, अनुवांशिकता किंवा व्यसनांमुळे हा डीएनए कोड खराब होऊ शकतो.

सामान्य परिस्थितीत, जेव्हा एखादी पेशी खराब होते, तेव्हा शरीर तिला स्वतःहून नष्ट करते. पण कॅन्सरग्रस्त पेशी शरीराच्या या सुरक्षा यंत्रणेला (Immune System) चकवा देण्यात यशस्वी होतात.

ज्या पेशीचा डीएनए खराब झाला आहे, ती पेशी मरण्याऐवजी वेगाने स्वतःच्या प्रतिलिपी (Replication) तयार करू लागते. एकीच्या दोन, दोनच्या चार अशा प्रकारे या असामान्य पेशींची संख्या अनियंत्रितपणे वाढत जाते. जेव्हा अशा हजारो-लाखो पेशी एकाच ठिकाणी जमा होतात, तेव्हा त्या तिथे एका 'गाठी'चे रूप घेतात. यालाच वैद्यकीय भाषेत 'ट्यूमर' (Tumor) असे म्हटले जाते.

बिनाइन (Benign): या गाठी एकाच जागी राहतात आणि शरीरात पसरत नाहीत. त्या शस्त्रक्रियेने काढता येतात.

कॅन्सरचा सर्वात भयानक टप्पा म्हणजे त्याचे एका जागेवरून दुसऱ्या जागी पसरणे. जेव्हा कॅन्सरच्या पेशी एखाद्या अवयवात (उदा. स्तन किंवा तोंड) खूप मजबूत होतात, तेव्हा त्या तिथून बाहेर पडण्याचा प्रयत्न करतात.

या पेशी आपल्या शरीरातील 'हायवे'चा वापर करतात. हा हायवे म्हणजे आपली रक्ताभिसरण संस्था (Bloodstream) आणि लसिका संस्था (Lymphatic System).