जन्म नोंद हरवल्यास ती पुन्हा कशी मिळवायची? आवश्यक कागदपत्रे कोणती? A TO Z माहिती

Published by:Ajit Bhabad

Last Updated:Jan 26, 2026 12:24 PM IST

Birth Certificate : : आजच्या डिजिटल आणि शासकीय प्रक्रियांमध्ये जन्म दाखला (Birth Certificate) हा अत्यंत महत्त्वाचा आणि अनिवार्य दस्तऐवज बनला आहे.

मुंबई : आजच्या डिजिटल आणि शासकीय प्रक्रियांमध्ये जन्म दाखला (Birth Certificate) हा अत्यंत महत्त्वाचा आणि अनिवार्य दस्तऐवज बनला आहे. शाळा प्रवेश, आधार कार्ड, पासपोर्ट, मतदान ओळखपत्र, सरकारी नोकरी, वारस नोंद, तसेच विविध शासकीय योजनांचा लाभ घेण्यासाठी जन्म दाखल्याची मागणी केली जाते. मात्र, अनेक वेळा जन्म दाखला हरवणे किंवा जन्माची मूळ नोंदच सापडत नसल्याची समस्या नागरिकांसमोर उभी राहते. अशा परिस्थितीत घाबरून न जाता योग्य प्रक्रिया अवलंबल्यास जन्म दाखल्याची डुप्लिकेट प्रत सहज मिळवता येते.

जन्म दाखला हरवल्यास काय करावे?

जर तुमचा जन्म दाखला हरवला असेल किंवा जुन्या नोंदी उपलब्ध नसतील, तर सर्वप्रथम तुम्हाला तुमच्या जन्मस्थळाशी संबंधित कार्यालयाशी संपर्क साधावा लागतो. ज्या ठिकाणी जन्म झाला आहे, त्या ठिकाणच्या ग्रामपंचायत, नगरपालिका किंवा महानगरपालिकेच्या जन्म-मृत्यू नोंदणी विभागात अर्ज करणे आवश्यक असते. जन्माची नोंद म्हणजेच सरकारी रेकॉर्ड असल्याने ती पुन्हा मिळवण्याची कायदेशीर तरतूद उपलब्ध आहे.

ऑफलाइन अर्ज प्रक्रिया

जन्म दाखल्याची डुप्लिकेट प्रत मिळवण्यासाठी संबंधित कार्यालयात प्रत्यक्ष जाऊन अर्ज करता येतो. कार्यालयातून जन्म नोंद डुप्लिकेटसाठी ठराविक अर्ज नमुना (फॉर्म) दिला जातो. हा फॉर्म अचूक माहितीने भरून आवश्यक कागदपत्रांसह सादर करावा लागतो. अर्ज सादर करताना ठराविक शुल्कही भरावे लागते.

ऑनलाइन अर्जाचा पर्याय

राज्य शासनाच्या ‘आपले सरकार’ (Aaple Sarkar) पोर्टलवरूनही जन्म दाखल्यासाठी अर्ज करण्याची सुविधा उपलब्ध आहे. नागरिक घरबसल्या ऑनलाइन अर्ज करू शकतात. अर्ज केल्यानंतर संबंधित कार्यालयाकडून नोंदी तपासून जन्म दाखला ऑनलाइन किंवा कार्यालयातून उपलब्ध करून दिला जातो. डिजिटल सेवा वाढल्यामुळे ही प्रक्रिया अधिक सुलभ आणि वेळ वाचवणारी ठरत आहे.

आवश्यक कागदपत्रांची यादी

जन्म दाखल्यासाठी अर्ज करताना काही महत्त्वाची कागदपत्रे जोडणे आवश्यक असते. यामध्ये अर्जदार किंवा पालकांचा ओळख पुरावा (आधार कार्ड, पॅन कार्ड), पत्त्याचा पुरावा, रुग्णालयातून मिळालेले जन्म प्रमाणपत्र (असल्यास), जुन्या जन्म नोंदीचा पुरावा तसेच गरजेनुसार शपथपत्र यांचा समावेश होतो.

नाव नसल्यास काय कराल?

काही वेळा जन्म दाखल्यामध्ये केवळ जन्मतारीख व पालकांची नावे असतात, मात्र मुलाचे नाव नोंदलेले नसते. अशा परिस्थितीत नाव समाविष्ट करण्यासाठी वेगळी प्रक्रिया करावी लागते. यासाठी शपथपत्र, शाळेचा दाखला किंवा इतर ओळख दस्तऐवज सादर करावे लागतात.

जन्म दाखल्याचे वाढते महत्त्व

नवीन कायदे आणि शासकीय नियमांनुसार जन्म दाखला हा मूलभूत दस्तऐवज मानला जातो. त्यामुळे जन्माची नोंद योग्यरीत्या असणे अत्यंत आवश्यक आहे. जन्म दाखला हरवला असला तरी नागरिकांनी वेळ न दवडता योग्य प्रक्रिया करून त्याची डुप्लिकेट प्रत मिळवणे गरजेचे आहे, अन्यथा भविष्यात अनेक अडचणींना सामोरे जावे लागू शकते.

view comments

Location :

Mumbai,Maharashtra

First Published :

Jan 26, 2026 12:17 PM IST

जन्म नोंद हरवल्यास ती पुन्हा कशी मिळवायची? आवश्यक कागदपत्रे कोणती? A TO Z माहिती