Do You Know : शरीराचा भाग असूनही केस आणि नखं कापताना वेदना का होत नाहीत? 99 टक्के लोकांना माहित नाही कारण

आपल्या शरीराला साधी टाचणी टोचली किंवा छोटासा ओरखडा जरी उमटला, तरी आपण वेदनेने ओरडतो. पण विचार करा, आपल्या शरीराचा असा एक भाग आहे जो आपण चक्क कात्रीने किंवा नेल कटरने 'कापून' वेगळा करतो, पण आपल्याला साधी कळही लागत नाही. हो, आम्ही बोलतोय आपल्या केसांबद्दल आणि नखांबद्दल.

लहानपणापासून आपल्याला हा प्रश्न पडला असेलच की, जर केस आणि नखं आपल्या शरीराचे भाग आहेत, तर त्यांना कापताना रक्त का येत नाही? किंवा आपल्याला इतर जखमांसारखं दुःख का होत नाही? या प्रश्नाचं उत्तर आपल्या शरीराच्या एका अजब रचनेत दडलेलं आहे. चला तर मग, यामागचं वैज्ञानिक सत्य सोप्या भाषेत समजून घेऊया.

मृत पेशींचा 'चमत्कार'आपल्या शरीराची निर्मिती पेशींपासून झालेली आहे. पण केस आणि नखं हे आपल्या शरीराच्या इतर भागांसारखे 'जिवंत' नसतात. विज्ञान असं सांगतं की, आपले केस आणि नखं हे 'मृत पेशींपासून' बनलेले असतात.

ज्या पेशी जिवंत असतात, त्यांच्यामध्ये रक्तप्रवाह असतो आणि त्यांच्या संवेदना मेंदूपर्यंत पोहोचवण्यासाठी मज्जातंतू (Nerves) असतात. मात्र, केस आणि नखांच्या बाबतीत असं घडत नाही.

'कॅरेटिन' नावाचे कवचआपले केस आणि नखं 'कॅरेटिन' (Keratin) नावाच्या एका कडक प्रथिनापासून (Protein) बनलेले असतात. हे एक निर्जीव प्रथिन आहे.केसाचा जो भाग आपल्याला त्वचेच्या बाहेर दिसतो, तो पूर्णपणे मृत पेशींचा बनलेला असतो. त्यामुळे तो कापताना आपल्याला काहीच जाणवत नाही.नखं: नखांच्या बाबतीत थोडा वेगळा प्रकार असतो. नखांचा जो पुढचा पांढरा भाग आपण कापतो, तो मृत पेशींचा असतो. पण नखांचा जो भाग त्वचेला चिकटलेला असतो, तो मात्र जिवंत पेशींपासून बनलेला असतो.

मग नखं मुळापासून उखडल्यावर का दुखतं?कदाचित तुमच्या मनात हा प्रश्न आला असेल की, जर नखं मृत पेशींची आहेत, तर नखं जोरात लागल्यावर किंवा मुळापासून उखडल्यावर वेदना का होतात? याचं कारण असं की, नखांचा खालचा भाग आपल्या त्वचेला आणि मज्जातंतूंना (Nerves) जोडलेला असतो. जेव्हा आपण नखं मुळापासून ओढतो, तेव्हा त्या जिवंत पेशींना आणि मज्जातंतूंना धक्का लागतो. परिणामी, मेंदूपर्यंत वेदनेचा सिग्नल जातो आणि आपल्याला जोरात कळ लागते. पण नखांचा वाढलेला भाग (जो त्वचेला स्पर्श करत नाही) कापताना मात्र वेदना होत नाहीत.

केसांच्या मुळाशी काय होतं?केसांच्या बाबतीतही तेच गणित आहे. केस कापताना दुखत नाही, पण केस 'उपटला' की मात्र डोळ्यात पाणी येतं. कारण केसाचं मूळ (Follicle) हे त्वचेच्या आत जिवंत पेशींशी जोडलेलं असतं.

निसर्गाची अजब किमयाजर केस आणि नखं कापताना वेदना झाल्या असत्या, तर विचार करा आपलं आयुष्य किती कठीण झालं असतं. निसर्गाने ही रचना अशा प्रकारे केली आहे की, शरीराचे हे संरक्षक भाग आपण वेळोवेळी वाढवू शकतो आणि विनावेदना कापून टाकू शकतो.