... तर फक्त 50 टक्केच टोल भरावा लागणार; FASTag'चे हे 5 नियम अनेकांना माहितच नाही, लगेच वाचा

उन्हाळ्याच्या सुट्ट्या सुरू झाल्या की, सहकुटुंब कारने लांबच्या प्रवासाला किंवा 'रोड ट्रिप'ला जाण्याचे बेत आखले जातात. समृद्धी महामार्ग असो वा मुंबई-पुणे एक्सप्रेसवे, आपला प्रवास वेगवान आणि सुखकर करण्यासाठी 'फास्टॅग' (FASTag) आता आपल्या आयुष्याचा अविभाज्य भाग बनला आहे. खिडकीतून पैसे देण्याची कटकट संपली असली, तरी अनेकदा टोल प्लाझावर पोहोचल्यावर आपल्याला काही तांत्रिक अडचणींचा सामना करावा लागतो.

कधी बॅलन्स असूनही स्कॅन होत नाही, तर कधी विनाकारण दुप्पट दंड भरावा लागतो. भारतीय राष्ट्रीय महामार्ग प्राधिकरणाने (NHAI) 2026-27 या वर्षासाठी काही नियमांत महत्त्वाचे बदल केले आहेत. हे नियम तुम्हाला केवळ दंडापासून वाचवणार नाहीत, तर तुमचे पैसेही वाचवू शकतात. चला तर मग, हायवेवर उतरायच्या आधी हे नियम नीट समजून घेऊया.

1. फास्टॅग फक्त 'असून' चालणार नाही, तो नीट चिकटवलेला हवाअनेक चालक फास्टॅग विंडस्क्रीनवर न चिटकवता तो डॅशबोर्डवर ठेवतात किंवा हातात धरून स्कॅन करण्याचा प्रयत्न करतात. पण आता NHAI ने हा नियम अत्यंत कडक केला आहे. जर तुमचा फास्टॅग गाडीच्या काचेवर आतल्या बाजूने योग्य ठिकाणी चिटकवलेला नसेल, तर तुमच्याकडे फास्टॅग असूनही तुमच्याकडून दुप्पट टोल वसूल केला जाईल. त्यामुळे प्रवासाला निघण्यापूर्वी तो नीट चिटकवलेला आहे ना, याची खात्री करा.

2. रस्त्याचं काम सुरू आहे? मग अर्धाच टोल द्याहा नियम कदाचित 90% प्रवाशांना माहीत नसेल. रस्ते वाहतूक मंत्रालयाच्या नियमांनुसार, जर एखाद्या राष्ट्रीय महामार्गावर दुरुस्तीचे किंवा अपग्रेडेशनचे काम सुरू असेल, तर प्रवाशांना पूर्ण टोल भरण्याची गरज नाही. अशा परिस्थितीत प्रवाशांना जुन्या टोल दराच्या केवळ 50 टक्के (अर्धी रक्कम) रक्कमच द्यावी लागेल. हा तुमचा अधिकार आहे, हे लक्षात ठेवा.

3. 'UPI' पेमेंट ठरू शकतं फायदेशीरजर तुमच्या गाडीत ॲक्टिव्ह फास्टॅग नसेल, तर टोल प्लाझावर रोख (Cash) पैसे दिल्यास तुमच्याकडून दुप्पट रक्कम घेतली जाते. मात्र, डिजिटल पेमेंटला प्रोत्साहन देण्यासाठी सरकारने एक सुवर्णमध्य काढला आहे. जर तुम्ही रोख ऐवजी UPI द्वारे पेमेंट केले, तर तुमच्याकडून दुप्पट ऐवजी केवळ 1.25 पट (125%) शुल्क आकारले जाईल. यामुळे तुमच्या पैशांची काही प्रमाणात बचत होऊ शकते.

4. वार्षिक पासच्या दरात वाढजे प्रवासी एकाच टोल प्लाझावरून वारंवार ये-जा करतात, त्यांच्यासाठी 'एनुअल पास' (Annual Pass) अत्यंत सोयीचा असतो. NHAI ने 2026-27 या वर्षासाठी या पासच्या किमतीत 75 रुपयांची वाढ केली असून आता याची नवीन किंमत 3.075 रुपये झाली आहे. हा पास तुम्हाला वर्षभरात 200 वेळा टोल ओलांडण्याची सुविधा देतो, ज्यामुळे वारंवार रिचार्ज करण्याची कटकट उरत नाही.

5. डिजिटल सोबती: 'राजमार्ग यात्रा' अ‍ॅप आणि 1033प्रवासात काही अडचण आली किंवा टोलबाबत तक्रार करायची असेल, तर NHAI ने 1033 हा हेल्पलाईन नंबर जारी केला आहे. तसेच, 'राजमार्ग यात्रा' (Rajmarg Yatra) हे अ‍ॅप प्रत्येक प्रवाशाच्या मोबाईलमध्ये असायलाच हवे. या अ‍ॅपच्या मदतीने तुम्ही:तुमचा फास्टॅग मॅनेज करू शकता.जवळचा पेट्रोल पंप, रुग्णालय आणि ईव्ही चार्जिंग स्टेशन शोधू शकता.हवामानाची ताजी माहिती मिळवू शकता.हायवेवरचा प्रवास आनंददायी होण्यासाठी नियमांची माहिती असणे हीच सर्वात मोठी गुरुकिल्ली आहे. योग्य ठिकाणी फास्टॅग लावणे आणि डिजिटल माध्यमांचा वापर करणे तुम्हाला स्मार्ट प्रवासी बनवेल.