advertisement

पुणेकर आजही पितात ब्रिटिशांनी उभारलेल्या वाड्यातून दूध, आजही आहे 1500 गायी-म्हशी!

Last Updated:

शहराच्या मध्यवर्ती कॅम्प परिसरात आजही परंपरेचा ठसा जपून ठेवणारा गवळी वाडा हजारो पुणेकरांच्या दैनंदिन जीवनाचा महत्त्वाचा भाग आहे.

+
गवळी

गवळी वाडा 

पुणे : शहराच्या मध्यवर्ती कॅम्प परिसरात आजही परंपरेचा ठसा जपून ठेवणारा गवळी वाडा हजारो पुणेकरांच्या दैनंदिन जीवनाचा महत्त्वाचा भाग आहे. ब्रिटिशकालीन छावणी उभारली गेली तेव्हा सैनिक आणि अधिकाऱ्यांच्या अन्नपुरवठ्यासाठी भाजीपाला, मटण, धुणीभांडी आणि दूध यांची गरज होती. त्यावेळी गवळी समाजाला येथे स्थायिक होण्यासाठी जागा देण्यात आली आणि गोठे उभारण्याची मुभा देण्यात आली. कमी शुल्कात व्यवसाय करण्याची परवानगी देत या भागाला संघटित स्वरूप देण्यात आले. त्यातूनच कॅम्पमधील गवळी वाड्याची स्थापना झाली.
आजही या परिसरात सुमारे 100 ते 150 कुटुंबे वास्तव्यास असून त्यापैकी 60 ते 70 कुटुंबे प्रत्यक्ष दूध व्यवसायात कार्यरत आहेत. या वाड्यात अंदाजे 1000 ते 1500 गायी-म्हशींचे संगोपन केले जाते. दररोज हजारो लिटर दूध संकलित करून शहरातील विविध भागांत रतिबा पद्धतीने पुरवठा केला जातो. छावणी परिसरातील हा सर्वात मोठा गवळी वाडा मानला जातो.
advertisement
पुण्यातील पुणे शहराच्या वाढत्या लोकसंख्येनुसार दुधाची मागणी वाढली असली तरी पारंपरिक पद्धतीने चालणारा हा व्यवसाय आजही टिकून आहे. कॅम्पव्यतिरिक्त येरवडा, घोरपडी, केशवनगर आणि सहकारनगर या भागांतही गवळी वाडे आहेत; मात्र कॅम्पमधील वाडा आकाराने आणि दूध उत्पादनाने मोठा आहे.
advertisement
म्हशींची खरेदी प्रामुख्याने हरियाणा, गुजरात, पंजाब आणि दिल्ली या राज्यांतून केली जाते. हरियाणातील प्रसिद्ध मुर्रा जातीच्या म्हशी तसेच गुजरातमधील जाफराबादी जातीला विशेष मागणी आहे. गायींमध्ये देशी, जर्सी अशा आठ ते दहा प्रजातींचा समावेश आहे. विशेषतः मुर्रा जातीची म्हैस दोन लाख रुपयांपेक्षा अधिक किमतीची असते. उत्तम प्रतीचे दूध मिळावे यासाठी उच्च प्रतीचा चारा आणि पोषक आहार दिला जातो.
advertisement
या व्यवसायाला सात ते आठ पिढ्यांची परंपरा लाभली आहे. बदलत्या शहरीकरणात जागेची कमतरता, चाऱ्याचे वाढते दर आणि देखभालीचा खर्च ही आव्हाने असली तरी गवळी समाजाने परंपरा जपली आहे. चांगल्या दुधासाठी जनावरांना उच्च प्रतीचा खाऊ देणे आवश्यक असते, अशी माहिती स्थानिक व्यावसायिक शंकर बिडकर यांनी दिली.
शहराच्या आधुनिकीकरणाच्या लाटेतही कॅम्पमधील गवळी वाडा हा पुण्याच्या सांस्कृतिक आणि आर्थिक इतिहासाचा जिवंत वारसा ठरतो आहे. हजारो कुटुंबांच्या सकाळची सुरुवात ज्या ताज्या दुधाने होते, त्या मागे या वाड्यातील कष्ट, परंपरा आणि सातत्याची कहाणी दडलेली आहे.
view comments
मराठी बातम्या/पुणे/
पुणेकर आजही पितात ब्रिटिशांनी उभारलेल्या वाड्यातून दूध, आजही आहे 1500 गायी-म्हशी!
Next Article
advertisement
मेटल मार्केटमध्ये महाभूकंप, सोने धडाधड घसरले, चांदीच्या भावात धक्कादायक बदल; गुंतवणूकदारांच्या काळजाचा ठोका चुकला
मेटल मार्केटमध्ये महाभूकंप, सोने धडाधड घसरले, चांदीच्या भावात धक्कादायक बदल
  • चांदी 8800 रुपयांनी स्वस्त

  • सोन्याचे भाव पत्त्यासारखे कोसळले

  • सोन्या-चांदीच्या किंमतीत ऐतिहासिक 'फ्री-फॉल'

View All
advertisement