Airplain : विमानात टर्ब्युलन्स का जाणवतात? विमान हवेत कशाला धडकतं का? घाबरण्याचं कारण नाही, यामागे दडलंय 'हे' शास्त्रीय कारण

अशा वेळी विमानातील अनेक प्रवाशांच्या पोटात गोळा येतो. काहींना वाटतं की विमान हवेत एखाद्या गोष्टीला धडकलं की काय? किंवा विमानात काही तांत्रिक बिघाड झालाय का? पण घाबरून जाण्याचं कारण नाही. विमानाचे हे हेलकावे म्हणजे रस्त्यावरील 'स्पीड ब्रेकर'सारखेच असतात. चला तर मग, या टर्ब्युलेन्समागचं नेमकं विज्ञान आणि कारणं सोप्या भाषेत समजून घेऊया.

advertisement

विमान हवेत असताना अचानक का हादरतं?

विमान हवेत धडकत नाही, तर ते हवेच्या बदलत्या प्रवाहाशी झुंजत असतं. टर्ब्युलेन्स म्हणजे नेमकं काय आणि तो का निर्माण होतो, याचे मुख्य पैलू खालीलप्रमाणे आहेत

1. टर्ब्युलेन्स म्हणजे नक्की काय?

विमानाच्या पंखांमधून जेव्हा हवा अत्यंत संथ आणि एका लयीत वाहते, तेव्हा प्रवास सुखद होतो. मात्र, जेव्हा या हवेच्या प्रवाहात अचानक अडथळा येतो किंवा हवेची दिशा विस्कळीत होते, तेव्हा विमान थोड्या काळासाठी हलू लागतं किंवा उंच सखल होतं. यालाच तांत्रिक भाषेत 'टर्ब्युलेन्स' म्हणतात.

2. वादळी ढग आणि हवामान

टर्ब्युलेन्सचं सर्वात मोठं कारण म्हणजे खराब हवामान. विशेषतः 'क्युम्युलोनिम्बस' (Cumulonimbus) नावाच्या गडद वादळी ढगांमधून किंवा त्यांच्या जवळून विमान जात असताना हा अनुभव येतो. या ढगांमध्ये हवेचे प्रवाह वेगाने वर आणि खाली जात असतात, जे विमानाला धक्के देऊ शकतात. पायलट नेहमी अशा वादळांपासून विमान लांब ठेवण्याचा प्रयत्न करतात.

3. जेट स्ट्रीमचा (Jet Stream) परिणाम

वातावरणाच्या वरच्या थरात हवेचे अतिवेगवान प्रवाह वाहत असतात, ज्यांना 'जेट स्ट्रीम' म्हणतात. जेव्हा एखादं विमान वेगाने वाहणारी हवा आणि संथ हवा यांच्या सीमेवरून प्रवास करतं, तेव्हा हवेच्या घर्षणामुळे आणि दिशा बदलल्यामुळे विमान हेलकावे खाऊ शकतं.

4. डोंगर आणि भौगोलिक परिस्थिती

जेव्हा वेगवान वारे मोठ्या पर्वतरांगांना किंवा डोंगरांना धडकतात, तेव्हा हवा वरच्या दिशेला ढकलली जाते. डोंगराच्या दुसऱ्या बाजूला हवेच्या लाटा (Waves) तयार होतात. अशा डोंगराळ भागावरून उडताना विमानाला या लाटांचा फटका बसतो आणि प्रवाशांना धक्के जाणवतात.

5. विमान एखाद्या गोष्टीला धडकतं का?

अनेक प्रवाशांना वाटतं की विमान हवेत एखाद्या अदृश्य गोष्टीला धडकलं आहे, पण तसं नसतं. आकाशात विमान कोणत्याही ठोस वस्तूशी आदळत नाही. विमान केवळ हवेच्या दाबाच्या बदलातून जात असतं. महत्त्वाची गोष्ट म्हणजे, आधुनिक विमानं ही कोणत्याही सामान्य टर्ब्युलेन्सपेक्षा कित्येक पटीने जास्त शक्ती सहन करण्यासाठी डिझाइन केलेली असतात. तसेच, वैमानिकांना अशा परिस्थिती हाताळण्याचं विशेष प्रशिक्षण दिलेलं असतं.

टर्ब्युलेन्स ही विमानासाठी एक नैसर्गिक प्रक्रिया आहे. विमानाचा थरथराट सुरू झाल्यावर घाबरण्याऐवजी आपला 'सीट बेल्ट' घट्ट बांधून ठेवणं हाच सर्वात सुरक्षित उपाय असतो.