General Knowledge : नद्यांना महापूर येतो, पण समुद्राला का येत नाही? त्यामागचं कारण ऐकाल तर चकित व्हाल!

दुसरीकडे, समुद्र खूप मोठा आणि खोल आहे. पृथ्वीच्या पृष्ठभागाचा सुमारे 71 टक्के भाग समुद्राने व्यापलेला आहे. याचा अर्थ, फक्त 29 टक्के भाग जमिनीने व्यापलेला आहे. समुद्राची सरासरी खोली 3688 मीटर (12100 फूट) आहे. याचा अर्थ, तो नद्यांपेक्षा खूप खोल आहे. समुद्रात पाण्याची इतकी मोठी क्षमता आणि जागा आहे की जोरदार पाऊस किंवा नद्यांमधून आलेलं अतिरिक्त पाणी त्याच्या पातळीवर फारसा परिणाम करत नाही.

पुढे जाण्यापूर्वी, जगातील सर्वात खोल नदी कोणती आणि ती किती खोल आहे, हे जाणून घेऊया. तिचं नाव आहे काँगो. ती मध्य आफ्रिकेत वाहते. काँगो नदीची सर्वात खोल ठिकाणची खोली 230 मीटर (सुमारे 754 फूट) मोजली गेली आहे. यामुळे ती जगातील सर्वात खोल नदी ठरते.

जर अनेक नद्यांचं समुद्रात आलं, तर समुद्राची पातळी थोडी वाढू शकते, पण ती इतकी कमी असेल की समुद्राला पूर येणार नाही. समुद्राचा आकार इतका मोठा आहे की तो हे अतिरिक्त पाणी सहज सामावून घेऊ शकतो.

समुद्रात "पुरासारखी" परिस्थिती तेव्हा दिसते, जेव्हा वादळ, त्सुनामी किंवा भरतीमुळे किनाऱ्यावर पाणी वाढते. याला सामान्यतः "समुद्राचा पूर" किंवा "किनारपट्टीचा पूर" म्हणतात, पण तो नद्यांच्या पुरापेक्षा वेगळा आहे, कारण तो समुद्रातील पाण्याची पातळी वाढल्यामुळे नाही, तर लाटा आणि हवामानातील बदलांमुळे होतो. थोडक्यात, समुद्राला पूर येत नाही, कारण त्याची क्षमता इतकी मोठी आहे की तो अतिरिक्त पाणी कोणत्याही मोठ्या बदलाशिवाय सामावून घेतो, तर नद्यांची मर्यादित क्षमता त्यांना पुराला बळी पाडते.

पृथ्वीचे एकूण पृष्ठभागाचे क्षेत्रफळ सुमारे 510 दशलक्ष चौरस किलोमीटर आहे. यात महासागरांचे क्षेत्रफळ सुमारे 361दशलक्ष चौरस किलोमीटर आहे. उर्वरित 149 दशलक्ष चौरस किलोमीटर जमिनीचे (खंड आणि बेटे) आहे.

जगाचा 29 टक्के भाग जमीन आहे, ज्यात खंड, बेटे आणि इतर जमिनीचा समावेश आहे, पण त्यात नद्या, हिमनद्या, पर्वत, जंगले, तलाव, वाळवंट आणि ओसाड जमिनीचाही समावेश आहे. अशा प्रकारे पाहिल्यास, पृथ्वीवरील 29 टक्के जमिनीपैकी फक्त 10-15 टक्के जमीन माणसांसाठी राहण्यायोग्य आहे, ज्यावर जगभरातील माणसे शहरे आणि गावांमध्ये राहतात. शहरीकरण झपाट्याने वाढत असले, तरी पृथ्वीच्या एकूण जमिनीच्या क्षेत्रापैकी फक्त 1-3% भाग शहरी क्षेत्र म्हणून वर्गीकृत केला जातो. जागतिक बँक आणि संयुक्त राष्ट्रांच्या आकडेवारीनुसार, हे 15 लाख ते 40 लाख चौरस किलोमीटर दरम्यान आहे. म्हणजे, जगाचा फक्त 3-4 टक्के भाग माणसांनी वसवलेला आहे. यातही, जमिनीचा मोठा भाग (सुमारे 50%) शेती, कुरणे आणि वनीकरण यासाठी वापरला जातो. हे वस्तीपेक्षा वेगळे आहे, पण मानवी जीवनाला आधार देते. आपण एकूण पृथ्वीकडे (510 दशलक्ष चौरस किलोमीटर) पाहिल्यास, वस्ती असलेली जमीन सुमारे 3-4% येते.