What is Air Ambulance : 'एअर ॲम्ब्युलन्स' म्हणजे काय? जीव वाचवण्यासाठी हे कसं ठरतं वरदान?

Published by:Devika Shinde

Last Updated:Feb 24, 2026 6:53 PM IST

रस्त्यावरील ट्रॅफिक आणि लांबचं अंतर हे पेशंटच्या जीवावर बेतू शकतं. अशाच आणीबाणीच्या परिस्थितीत मदतीला धावून येते ती म्हणजे 'एअर ॲम्ब्युलन्स'.

मुंबई : जेव्हा एखाद्या व्यक्तीचा अपघात होतो किंवा कुणाची प्रकृती अचानक गंभीर होते, तेव्हा आपल्यासाठी सर्वात महत्त्वाचा असतो तो म्हणजे 'वेळ'. अशा वेळी रस्त्यावरील ट्रॅफिक आणि लांबचं अंतर हे पेशंटच्या जीवावर बेतू शकतं. अशाच आणीबाणीच्या परिस्थितीत मदतीला धावून येते ती म्हणजे 'एअर ॲम्ब्युलन्स'.

एअर ॲम्ब्युलन्स म्हणजे केवळ वेगाने उडणारं विमान नाही, तर तो हवेत उडणारा एक फिरता 'आयसीयू' (ICU) असतो. आजच्या काळात वैद्यकीय क्षेत्रात एअर ॲम्ब्युलन्सने क्रांती घडवून आणली आहे. पण यामध्ये नेमकं काय असतं आणि ती सामान्य ॲम्ब्युलन्सपेक्षा वेगळी कशी असते? जाणून घेऊया.

1. एअर ॲम्ब्युलन्स म्हणजे काय? (What is an Air Ambulance?)

एअर ॲम्ब्युलन्स म्हणजे खासरीत्या डिझाइन केलेले विमान किंवा हेलिकॉप्टर, ज्याचा वापर रुग्णाला एका ठिकाणाहून दुसऱ्या ठिकाणी (विशेषतः मोठ्या हॉस्पिटलमध्ये) नेण्यासाठी केला जातो. जेव्हा रस्तेमार्गाने प्रवास करणे अशक्य असते किंवा पेशंटला वाचवण्यासाठी प्रत्येक सेकंद महत्त्वाचा असतो, तेव्हा याचा वापर होतो.

2. एअर ॲम्ब्युलन्समध्ये कोणती सुविधा असते?

एअर ॲम्ब्युलन्स हे एखाद्या हॉस्पिटलच्या क्रिटिकल केअर युनिटसारखेच सज्ज असते. यामध्ये खालील गोष्टींचा समावेश असतो.

व्हेंटिलेटर (Ventilator) ज्या रुग्णांना श्वास घेण्यास त्रास होतो, त्यांच्यासाठी ही सोय असते.

रुग्णाच्या हृदयाचे ठोके आणि रक्तदाब सतत तपासण्यासाठी.

हृदयविकाराचा झटका आल्यास तातडीने उपचार करण्यासाठी.

ऑक्सिजन सिलिंडर्स आणि सक्शन पंप श्वसन प्रक्रियेत मदत करण्यासाठी.

केवळ नर्स नाही, तर एअर ॲम्ब्युलन्समध्ये 'क्रिटिकल केअर' तज्ज्ञ डॉक्टर आणि पॅरामेडिकल स्टाफ असतो, जो हवेतही रुग्णावर उपचार सुरू ठेवतो.

3. एअर ॲम्ब्युलन्सचे मुख्य प्रकार

1. हेलिकॉप्टर (Helicopters): हे प्रामुख्याने कमी अंतरासाठी आणि जिथे धावपट्टी (Runway) उपलब्ध नाही अशा दुर्गम भागातून किंवा अपघाताच्या ठिकाणाहून रुग्णाला नेण्यासाठी वापरले जातात.

2. फिक्स्ड-विंग एअरक्राफ्ट (Fixed-wing Aircraft): ही लहान विमाने असतात. एका शहरातून दुसऱ्या शहरात किंवा एका देशातून दुसऱ्या देशात (उदा. रांची ते दिल्ली) लांबच्या प्रवासासाठी याचा वापर होतो.

4. याचे फायदे काय आहेत?

वेगवान प्रवास: रस्तेमार्गापेक्षा कित्येक पटीने वेगाने रुग्णाला हॉस्पिटलमध्ये पोहोचवता येते.

दुर्गम भागात पोहोचणे: डोंगराळ भाग किंवा जिथे रस्ते नाहीत अशा ठिकाणी केवळ एअर ॲम्ब्युलन्स पोहोचू शकते.

विना अडथळा प्रवास: ट्रॅफिक जॅम किंवा खराब रस्त्यांचा अडथळा यामध्ये येत नाही.

स्थिर उपचार: प्रवासादरम्यानही रुग्णावर आयसीयू स्तरावरील उपचार सुरू असतात, ज्यामुळे रुग्णाची प्रकृती स्थिर राहण्यास मदत होते.

5. आव्हाने आणि मर्यादा

एअर ॲम्ब्युलन्स जितकी फायदेशीर आहे, तितकीच ती महागडी असते. तसेच, खराब हवामान (धुके, मुसळधार पाऊस किंवा वादळ) असल्यास उड्डाण करणे कठीण होते. अलीकडच्या काळात तांत्रिक बिघाडामुळे होणारे अपघात हे देखील एक मोठे आव्हान ठरत आहे.

एअर ॲम्ब्युलन्स ही आधुनिक विज्ञानाची एक मोठी देणगी आहे. "गोल्डन अवर" (Golden Hour) म्हणजे अपघातानंतरचा तो पहिला तास, ज्यामध्ये उपचार मिळाल्यास प्राण वाचण्याची शक्यता सर्वाधिक असते; अशा वेळी एअर ॲम्ब्युलन्स खऱ्या अर्थाने जीवनरक्षक ठरते.

view comments