एक ठिणगी आणि सगळं पेटेल, भारतही वाचणार नाही; स्फोटकांच्या ढिगावर बसलंय जग, युद्धाचे भीतीदायक ‘हॉटस्पॉट्स’

Published by:Jaykrishna Nair

Last Updated:Jan 11, 2026 8:14 PM IST

Global Conflict: नव्या वर्षाच्या सुरुवातीलाच जगभरात युद्धजन्य परिस्थिती अधिकच गडद होत चालली असून अनेक देश संघर्षाच्या उंबरठ्यावर उभे आहेत. या जागतिक तणावांचा परिणाम केवळ संबंधित देशांपुरता मर्यादित न राहता ऊर्जा, व्यापार, महागाई आणि सुरक्षिततेच्या मुद्द्यांवर भारतासह संपूर्ण जगावर होण्याची शक्यता आहे.

वर्षाची सुरुवात होत असतानाच जगातील राजकीय तणाव आणखी गडद होत आहेत. 3 जानेवारी 2026 रोजी अमेरिकेने व्हेनेझुएलावर लष्करी कारवाई करत राष्ट्राध्यक्ष निकोलस मादुरो आणि त्यांच्या पत्नीला ताब्यात घेऊन अमेरिकेत नेल्याचा दावा केला. अमेरिकेने या कारवाईला ‘ऑपरेशन अब्सोल्यूट रिजॉल्व’ असे नाव देत, हा ‘नार्को-टेररिझम’ विरोधी ऑपरेशन असल्याचे सांगितले.

मात्र ही घटना एकमेव नाही. गाझा, युक्रेन, काँगो, सुदान अशा अनेक ठिकाणी संघर्ष सुरू आहेत; काही ठिकाणी थेट हवाई हल्ले-गोळीबार, तर काही ठिकाणी परिस्थिती इतकी तणावपूर्ण आहे की एक ठिणगीही मोठ्या युद्धाचे रूप घेऊ शकते. या संघर्षांचा परिणाम केवळ सीमांपुरता मर्यादित राहत नाही तो ऊर्जा पुरवठा, व्यापारमार्ग, महागाई, विमानसेवा आणि सुरक्षितता अशा अनेक पातळ्यांवर सर्व देशांवर उमटतो आणि भारतही त्याला अपवाद नाही.

जगात सध्या सुरू असलेले प्रमुख संघर्ष

1) रशिया–युक्रेन

रशिया-युक्रेन तणावाला 2014 पासून वेगळे वळण मिळाले; 24 फेब्रुवारी 2022 रोजी युद्ध पेटले आणि ते अजूनही सुरू आहे. नाटो विस्तार आणि सुरक्षेचा मुद्दा देत रशियाने भूमिका मांडली आहे. या युद्धात दोन्ही बाजूंना मोठ्या प्रमाणावर सैनिकी नुकसान झाल्याचे विविध अहवाल सांगतात. याचसोबत नागरिकांचे मृत्यू आणि पायाभूत सुविधांचे नुकसानही वाढले आहे. युद्धबंदी/शांतता चर्चांसाठी प्रयत्न सुरू असल्याचा उल्लेखही केला जातो.

2) इस्रायल–हमास

7 ऑक्टोबर 2023 रोजी हमासने इस्रायलवर हल्ला केल्यानंतर 8 ऑक्टोबर 2023 पासून प्रतिहल्ले आणि लष्करी मोहीम तीव्र झाली. इस्रायलकडून गाझा पट्टीत हवाई हल्ले आणि लष्करी कारवाया करण्यात आल्या. दोन्ही बाजूंनी मोठ्या संख्येने मृत्यू झाल्याचे दावे करण्यात आले आहेत. पीस प्लॅन/शांतता प्रस्तावांवर चर्चा होत असली तरी प्रत्यक्षात संघर्ष पूर्ण थांबलेला नाही, अशी स्थिती सांगितली जाते.

3) काँगो–रवांडा (M23 घटक)

पूर्व काँगोमध्ये M23 या बंडखोर गटामुळे संघर्ष पुन्हा चिघळल्याचे सांगितले जाते. काही शहरांवर ताबा मिळवणे, सीमावर्ती तणाव आणि जातीय/राजकीय गुंतागुंत ही या संघर्षाची प्रमुख वैशिष्ट्ये मानली जातात. मध्यस्थीचे प्रयत्न आणि प्राथमिक करारांची चर्चा झाली तरी तणाव कायम असल्याचे चित्र आहे.

4) सुदान (SAF विरुद्ध RSF)

15 एप्रिल 2023 पासून सुदानमध्ये राष्ट्रीय सैन्य (SAF) आणि अर्धसैनिक दल (RSF) यांच्यात संघर्ष सुरू आहे. सत्ता आणि नियंत्रणाच्या संघर्षातून हे युद्ध पेटल्याचा उल्लेख होतो. मोठ्या प्रमाणावर विस्थापन आणि मानवी संकट निर्माण झाल्याचे विविध अहवाल सांगतात. युद्धविरामाचा प्रस्ताव पुढे आला तरी प्रत्यक्ष युद्ध थांबणे अवघड झाल्याची भूमिका दोन्ही बाजूंकडून मांडली जाते.

‘युद्धाच्या उंबरठ्यावर’

चीन–तैवान

अमेरिकेच्या व्हेनेझुएला कारवाईनंतर काही निरीक्षकांचा रोख चीन–तैवानवरही गेला आहे. चीन तैवानला आपला भाग मानतो आणि अलीकडच्या काळात परिसरात मोठ्या लष्करी कवायती झाल्याचा उल्लेख वारंवार होतो. मात्र तात्काळ मोठी कारवाई होईलच असे ठाम म्हणता येत नाही, अशी मतेही मांडली जातात.

भारत–पाकिस्तान

मे 2025 मध्ये भारताने “ऑपरेशन सिंदूर”द्वारे पाकिस्तान आणि PoK मधील दहशतवादी ठिकाणांवर कारवाई केल्याचा दावा आहे. नंतर 10 मे 2025 सायंकाळी 5 वाजल्यापासून फायरिंग/लष्करी कारवाई थांबवण्याबाबत डीजीएमओ पातळीवर समन्वय झाल्याचेही सांगितले जाते. तरीही या पार्श्वभूमीवर सीमावर्ती तणाव कायम राहण्याची शक्यता वर्तवली जाते.

भारतावर याचा नेमका परिणाम कसा होतो?

ऊर्जा, महागाई आणि अर्थव्यवस्था

जागतिक युद्धे/संघर्ष सुरू झाले की तेल-गॅसचा पुरवठा, किंमती आणि वाहतूक खर्च यावर लगेच परिणाम होतो. पुरवठ्यात खंड पडला तर इंधन दर वाढण्याची शक्यता वाढते आणि त्याचा थेट फटका महागाई व अर्थव्यवस्थेला बसतो. तसेच काही देशांकडून येणाऱ्या संरक्षण उपकरणांच्या पुरवठ्यावरही परिणाम होऊ शकतो, अशी भीती व्यक्त केली जाते.

व्यापारमार्ग आणि समुद्री सुरक्षा

मध्यपूर्वेत तणाव वाढला की रेड सी/महासागरातील व्यापारमार्गांवर दबाव येतो. जहाजांना पर्यायी लांब मार्ग घ्यावा लागला, तर वाहतूक खर्च वाढतो आणि त्याचा अर्थ शेवटी वस्तूंच्या किमती वाढणे.

विमानसेवा आणि प्रवास

संघर्ष काळात अनेकदा एअरस्पेस बंद होतो किंवा उड्डाणांना डायव्हर्ट/रद्द करावे लागते. त्यामुळे प्रवासाचा वेळ, इंधन खर्च आणि तिकीट दर वाढू शकतात. विशेषतः भारतातून युरोप-अमेरिकेकडे जाणाऱ्या लांब पल्ल्याच्या उड्डाणांवर याचा थेट परिणाम होतो.

बदलतंय युद्धतंत्र

अलीकडच्या संघर्षांनी आधुनिक युद्धात ड्रोन-प्रतिड्रोन, प्रिसिशन स्ट्राइक, लाँग-रेंज वेपन्स आणि एअर डिफेन्स सिस्टीम यांचे महत्त्व अधोरेखित केले आहे. युक्रेन युद्धाने दीर्घकाळ चालणाऱ्या संघर्षाची शक्यता पुन्हा वास्तवात आणली, तर गाझा संघर्षातून हवाई संरक्षण आणि शहरी युद्धतंत्राबाबत जगभर चर्चा वाढल्याचे दिसते. भारतानेही एअर डिफेन्स क्षमता वाढवण्यावर काम सुरू केल्याचा उल्लेख या मजकुरात आहे.

संघर्ष वाढले की डिफेन्स इंडस्ट्रीही वेगात

युद्ध आणि संघर्ष मानवी संकट निर्माण करतात, पण त्याचवेळी डिफेन्स इंडस्ट्रीसाठी मागणी वाढवणारे ठरतात. विविध देशांचे वेपन सिस्टीम, एअरक्राफ्ट, संरक्षण तंत्रज्ञान यांच्या ‘कामगिरी’वर चर्चा वाढली की त्यामागे प्रत्यक्षात ऑर्डर्स आणि बाजारपेठेची स्पर्धाही असते.

view comments

Location :

Mumbai,Maharashtra

First Published :

Jan 11, 2026 8:14 PM IST

एक ठिणगी आणि सगळं पेटेल, भारतही वाचणार नाही; स्फोटकांच्या ढिगावर बसलंय जग, युद्धाचे भीतीदायक ‘हॉटस्पॉट्स’