मीठ कसं बनवलं जातं? मीठ शेतीसाठी भारतातील 'हे' ठिकाण आहे प्रसिद्ध, समजून घ्या संपूर्ण प्रक्रिया!

राजस्थानच्या नागौर जिल्ह्यातील नवा-कुचामन प्रदेश खूप सुंदर आहे. हा प्रदेश मीठ उत्पादनासाठी खूप प्रसिद्ध आहे. सांभरप्रमाणे येथेही मोठे मीठ बनवणारे युनिट्स आहेत. दरवर्षी हजारो टन मीठ येथे तयार होते.

कुचामनच्या खरडा परिसरात सर्वत्र पांढऱ्या शुभ्र मिठाचे थर पसरलेले आहेत. जेव्हा सूर्याची किरणे त्यावर पडतात, तेव्हा ते दृश्य बर्फाच्छादित शिखरांसारखे दिसते. सूर्योदय आणि सूर्यास्ताच्या वेळी हे ठिकाण विशेषतः सुंदर दिसते, त्यामुळे छायाचित्रणाचे शौकीन या वेळी येथे नक्की येतात.

येथे, खाऱ्या पाण्याची मोठ्या जलाशयांमध्ये (तलावांमध्ये) साठवण केली जाते. त्यानंतर तीव्र सूर्यप्रकाशामुळे पाणी सुकते आणि त्याच्या पृष्ठभागावर मिठाचा पांढरा थर जमा होतो. यानंतर, मीठ उत्पादक पारंपारिक औजारांनी हा थर खरडून काढतात आणि ढिगाऱ्यांमध्ये जमा करतात. हे ढिगारे बाजारात विकल्या जाणाऱ्या मिठाचे रूप घेतात.

सध्या खुर्दा परिसरातील मीठ युनिटमध्ये 100 ते 120 स्थानिक कामगार काम करत आहेत. हंगामात ही संख्या 150 पेक्षा जास्त होते. त्यांच्या मेहनतीमुळे हा परिसर कुचामनची आर्थिक कणा बनला आहे.

सध्या 100 ते 120 स्थानिक कामगार मीठ युनिटमध्ये काम करत आहेत. एकूण, दररोज हजारो लोकांना येथे रोजगार मिळतो. हा मीठ तलाव लहान-लहान भागांमध्ये विभागलेला आहे, ज्यात पांढऱ्या मिठाचे ढिगारे बनवले आहेत. येथील कामगार दूरवर पसरलेल्या या ढिगाऱ्यांमधून मीठ काढतात.

मीठ व्यापारी अश्विनी खलडाका यांच्या मते, खरडा परिसरात 40 ते 45 मीठ युनिट्स आहेत. एका हंगामात येथून 40000 ते 45000 टन मीठ तयार होते. त्याचे अंदाजे मूल्य 5 ते 6 कोटी रुपये आहे.

पाऊस पडतो तेव्हा पाणी सुकवण्याची समस्या येते. त्यामुळे पावसाळ्यात काही काळ मीठ उत्पादन थांबवले जाते. मीठ बनवण्यासाठी तीव्र सूर्यप्रकाश आवश्यक असतो. येथे उत्पादित होणारे मीठ देशातील अनेक भागांमध्ये पाठवले जाते. नवा आणि कुचामनमध्ये काही मोठे मीठ प्रकल्पही आहेत, जे मीठ शुद्ध करून घरगुती वापरासाठी योग्य बनवतात.