Grammar Check : ‘च’ साठी C वापरायचा की CH? स्पेलिंगच्या या साध्या नियमात 90 टक्के लोक करतात चूक

मराठी भाषा आणि इंग्रजी स्पेलिंग यांचा संबंध खूप जुना असला, तरी काही अक्षरांच्या बाबतीत आपण नेहमी गोंधळतो. विशेषतः जेव्हा आपण मोबाईलवर मराठी शब्दांना मेसेज चाटिंग करताना इंग्रजीमध्ये लिहितो तेव्हा 'च' या अक्षरासाठी नेमका कोणता पर्याय निवडावा, हे अनेकांना समजत नाही. कुणी 'C' वापरतं तर कुणी 'CH'.

पण तुम्ही कधी विचार केला आहे का, की 'च' या अक्षराचे इंग्रजीसोबत नक्की काय नाते आहे आणि आपण वापरतो ते पर्याय तांत्रिकदृष्ट्या किती बरोबर आहेत? चला तर मग, यामागचं रंजक भाषाशास्त्र समजून घेऊया.

'च' साठी C की CH? संभ्रम नेमका कुठे आहे?सामान्यतः आपण शाळेत शिकताना 'च' साठी 'CH' (उदा. Chitra, Chamak) आणि 'छ' साठी 'CHH' (उदा. Chhatrapati) असं शिकतो. पण जेव्हा आपण 'Chocolate' (चॉकलेट) हा शब्द पाहतो, तेव्हा तिथे फक्त 'CH' असतो. दुसरीकडे, इटालियन किंवा इतर काही परदेशी भाषांमध्ये फक्त 'C' चा उच्चार 'च' असा केला जातो.

मराठीमध्ये 'च'चे दोन प्रकारचे उच्चार होतात, त्यामुळे स्पेलिंग बदलतेजसे की 'चिमणी' (इथे जीभ टाळूला लागते).जसे की 'चाकू' (इथे जिभेचा स्पर्श दातांच्या मुळाशी होतो).

खरं तर 'Chocolate' हा शब्द मूळचा इंग्रजी किंवा मराठी नाही, तो मेक्सिकोमधील 'नाहुआतल' (Nahuatl) भाषेतून आला आहे. इंग्रजी व्याकरणानुसार 'CH' हे अक्षर 'च' या ध्वनीचे प्रतिनिधित्व करते (उदा. Chair, Church). त्यामुळे 'चॉकलेट' मधील 'च' हा इंग्रजी उच्चारशास्त्राप्रमाणे (Phonetics) अगदी योग्य आहे.

पण गंमत तेव्हा होते जेव्हा आपण 'C' या अक्षराकडे पाहतो. इंग्रजीमध्ये 'C' चा उच्चार कधी 'क' (Cat) होतो तर कधी 'स' (City) होतो. त्यामुळे केवळ 'C' वापरून 'च'चा उच्चार करणे इंग्रजी नियमात बसत नाही.

भाषेतील 'C' चा जागतिक प्रवासकाही भाषांमध्ये मात्र 'च' साठी फक्त 'C' वापरला जातो. उदाहरणार्थ, इटालियनमध्ये 'Ciao' हा शब्द 'चाओ' असा वाचला जातो. इथे 'C' चा उच्चार 'च' होतो. तसेच इंडोनेशियन भाषांमध्ये 'च' या ध्वनीसाठी फक्त 'C' हे अक्षर वापरले जाते. तिथे 'CH' वापरण्याची गरज पडत नाही.

मात्र, भारतीय भाषांच्या संदर्भात (मराठी, हिंदी इ.) जेव्हा आपण ISO (International Organization for Standardization) चे नियम पाहतो, तेव्हा संस्कृत किंवा मराठीमधील 'च' साठी फक्त 'C' वापरण्याचा सल्ला दिला जातो आणि 'छ' साठी 'CH' वापरला जातो. पण हा नियम प्रामुख्याने शैक्षणिक किंवा तांत्रिक कामांसाठी मर्यादित आहे.

दैनंदिन व्यवहारात काय वापरावे?-CH चा वापर: जर तुम्ही इंग्रजी नियमांनुसार लिहित असाल, तर 'CH' वापरणेच सोयीचे ठरते. यामुळे वाचणाऱ्याला तो 'च' आहे हे लगेच समजते.-नावे लिहिताना: पासपोर्ट किंवा अधिकृत कागदपत्रांवर आपण शतकानुशतके 'च' साठी 'CH' वापरत आलो आहोत (उदा. Chavan, Chander). हाच सराव सर्वांच्या अंगवळणी पडला आहे.

C चा वापर कधी? जर तुम्ही एखाद्या आंतरराष्ट्रीय कीबोर्डवर किंवा ट्रान्सलिटरेशन टूलवर काम करत असाल, तर तिथे 'च' साठी 'C' चा पर्याय दिलेला असू शकतो.

तांत्रिकदृष्ट्या 'च' साठी 'C' वापरणे अधिक प्रगत मानले जात असले, तरी 'चॉकलेट' मधला 'CH' हा आपल्यासाठी जास्त जवळचा आणि स्पष्ट आहे. भाषेचा उद्देश संवाद साधणे हा असतो, त्यामुळे समोरच्याला जो उच्चार लवकर समजेल तोच पर्याय 'खरा' मानला जातो.