जगाच्या इतिहासात पहिल्यांदाच असा व्हिडिओ रेकॉर्ड झाला, प्रत्येकाला पाहता येणार आजवर कधीच न पाहिलेली दृश्य

संशोधकांनी विकसित केलेलं ‘Stomata In-Sight’ हे अत्याधुनिक उपकरण वनस्पतींचा “श्वास” रिअल टाइममध्ये दाखवतं. नियंत्रित परिस्थितीत स्टोमाटा कसे उघडतात-बंद होतात, त्यातून वायूंची देवाणघेवाण कशी होते आणि पाण्याचा वापर कसा नियंत्रित होतो. हे सगळं प्रथमच थेट पाहता आणि नोंदवता आलं आहे.

प्रयोगासाठी पानाचा छोटासा भाग तळहाताएवढ्या चेंबरमध्ये ठेवला जातो. या चेंबरमध्ये तापमान, आर्द्रता, प्रकाश, CO₂ पातळी आणि पाण्याचा पुरवठा अत्यंत अचूकपणे नियंत्रित करता येतो. संशोधकांनी टिपलेल्या व्हिडिओमध्ये वनस्पती CO₂ शोषून घेताना आणि ऑक्सिजन व पाण्याची वाफ सोडताना दिसतात. प्रकाश किंवा वातावरणातील बदलांनुसार स्टोमाटा कसे प्रतिसाद देतात, यावेळी पेशींमध्ये होणारे सूक्ष्म बदलही या प्रणालीद्वारे नोंदवले गेले.

पाण्याची कमतरता हा शेतीसमोरील सर्वात मोठा पर्यावरणीय अडथळा मानला जातो. या संशोधनाच्या मदतीने कमी पाण्यात जास्त उत्पादन देणारी पिकं विकसित करता येतील. वाढती उष्णता आणि दुष्काळाच्या पार्श्वभूमीवर ही माहिती शेतीसाठी अत्यंत मोलाची ठरणार आहे.

युनिव्हर्सिटी ऑफ इलिनॉय अर्बाना-शॅम्पेनने या तंत्रज्ञानाचं पेटंट घेतलं आहे. सध्या ते व्यावसायिक स्वरूपात उपलब्ध नसले तरी लवकरच व्यापक वैज्ञानिक वापरासाठी ते तयार होईल, अशी संशोधकांना आशा आहे. हा अभ्यास Plant Physiology या प्रतिष्ठित वैज्ञानिक जर्नलमध्ये प्रकाशित झाला आहे.