TRENDING:
जनावरांच्या आहारात हिरवा चारा, कोरडा चारा आणि सांद्र खाद्य यांचे योग्य प्रमाण असणे अत्यंत महत्त्वाचे आहे. मका, ज्वारी, बरसीम, नेपियर गवत यांसारखा हिरवा चारा प्रथिने, जीवनसत्त्वे आणि खनिजांनी समृद्ध असतो. यामुळे जनावरांची पचनशक्ती सुधारते आणि दूध उत्पादनाला चालना मिळते. यासोबतच कडधान्यांचा भुसा, तेलबिया पेंड, मका भुसा यांचा समावेश सांद्र खाद्यात केल्यास आवश्यक ऊर्जा आणि प्रथिने मिळतात, ज्याचा थेट परिणाम दूध उत्पादनावर दिसून येतो.
advertisement
घरगुती तेलघाणा व्यवसाय कसा सुरू कराल? तेल काढण्याची प्रक्रिया कशी? किती येतो खर्च? Video
खनिज मिश्रण आणि मिठाचा नियमित वापर केल्याने जनावरांमध्ये कॅल्शियम, फॉस्फरस, झिंक यांसारख्या आवश्यक घटकांची कमतरता भरून निघते. अनेक वेळा खनिजांच्या कमतरतेमुळे दूध उत्पादन घटते किंवा प्रजनन समस्याही निर्माण होतात. याशिवाय स्वच्छ आणि पुरेसे पाणी उपलब्ध करून देणे हे दूध उत्पादनासाठी अत्यंत महत्त्वाचे आहे. दूधात सुमारे 85 टक्के पाणी असल्याने दिवसातून किमान दोन ते तीन वेळा स्वच्छ पाणी दिल्यास दूध उत्पादनात लक्षणीय वाढ होते.
आहारासोबतच योग्य व्यवस्थापन आणि आरोग्य काळजीही तितकीच आवश्यक आहे. गोठा स्वच्छ, हवेशीर आणि कोरडा असावा, जेणेकरून जनावरांवर ताण येणार नाही. ठरावीक वेळेला नियमित दूध काढल्यास जनावरांची दूध देण्याची सवय सुधारते. वेळेवर लसीकरण, जंतुनाशक औषधोपचार आणि आजारांची तपासणी केल्यास जनावरांचे आरोग्य चांगले राहते आणि उत्पादनात घट येत नाही.
उष्णतेच्या काळात जनावरांना सावली, पंखे किंवा पाण्याची फवारणी केल्यास उष्णताजन्य ताण कमी होतो. तसेच जनावरांशी सौम्य वागणूक ठेवणे, मारहाण टाळणे आणि तणावमुक्त वातावरण देणेही महत्त्वाचे आहे. तज्ज्ञांचे मत आहे की योग्य आहार, स्वच्छता आणि काळजीपूर्वक व्यवस्थापन यांचा समतोल राखल्यास दूध उत्पादन नैसर्गिकरित्या, सातत्याने आणि टिकाऊ पद्धतीने वाढवता येते.