इराण युद्ध संपवण्याची 'फायनल वॉर्निंग', अमेरिकेचा धडकी भरवणारा प्लॅन ॲक्टिव्ह; फक्त 2 आठवड्यात सर्व काही संपणार
- Published by:Jaykrishna Nair
Last Updated:
US-Israel Iran War: इराण-अमेरिका संघर्ष तीव्र होत असताना अमेरिकेने 31st Marine Expeditionary Unit म्हणजेच ‘911 मरीन फोर्स’ मध्यपूर्वेकडे रवाना केली आहे. होर्मुझ सामुद्रधुनीतील हल्ल्यांच्या पार्श्वभूमीवर ही तैनाती जागतिक ऊर्जा सुरक्षेसाठी निर्णायक ठरू शकते.
इराण आणि अमेरिका-इस्रायल यांच्यातील संघर्ष तिसऱ्या आठवड्यात प्रवेश करत असताना, अमेरिकेने एक अत्यंत महत्त्वाचा लष्करी निर्णय घेतला आहे. संरक्षण सचिव पीट हेगसेथ यांनी US Central Command च्या विनंतीला मंजुरी देत अमेरिकेची ‘911 मरीन फोर्स’ म्हणजेच 31st Marine Expeditionary Unit (MEU) मध्यपूर्वेकडे रवाना केली आहे. ही फौज USS Tripoli या युद्धनौकेवरून सध्या दक्षिण चीन समुद्र पार करत होर्मुझ सामुद्रधुनीच्या दिशेने निघाली आहे. ती पोहोचायला साधारण दोन आठवडे लागतील.
‘911 मरीन फोर्स’ म्हणजे नेमकं काय?
अमेरिकेच्या लष्करात Marine Expeditionary Unit (MEU) नावाची एक विशेष टास्कफोर्स असते. जसं अमेरिकेत आपत्कालीन परिस्थितीत 911 नंबरवर फोन केला जातो, त्याचप्रमाणे आंतरराष्ट्रीय संकटाच्या वेळी ही फौज सर्वात आधी तैनात केली जाते म्हणूनच तिला अनौपचारिकपणे ‘911 Force’ म्हटलं जातं.
ही फौज समुद्रातून, हवाई मार्गाने किंवा थेट जमिनीवर उतरून कारवाई करू शकते. त्यामुळे तिला अमेरिकेच्या लष्करातील सर्वात लवचिक आणि जलद प्रतिसाद देणारी युद्धयंत्रणा मानलं जातं.
advertisement
31st Marine Expeditionary Unit म्हणजे काय?
सध्या मध्यपूर्वेकडे पाठवण्यात आलेली फौज म्हणजे 31st Marine Expeditionary Unit. ही युनिट साधारणपणे जपानमधील ओकिनावा येथे तैनात असते आणि इंडो-पॅसिफिक प्रदेशातील संकटांना प्रतिसाद देण्यासाठी सज्ज ठेवली जाते.
या युनिटमध्ये साधारणपणे 2,200 ते 2,500 मरीन सैनिक आणि त्यांच्यासोबत हजारो नौदल कर्मचारी आहेत. त्यांच्याकडे F-35B स्टेल्थ फायटर जेट्स, MV-22 Osprey विमाने, AH-1Z आणि UH-1Y हेलिकॉप्टर, तसेच CH-53 जड हेलिकॉप्टर आहेत. USS Tripoli वर एकावेळी 16 F-35 जेट्स ठेवता येतात. 2022 मध्ये हा विक्रम नोंदवला गेला होता.
advertisement
‘911 मरीन फोर्स’ची रचना कशी असते?
एक Marine Expeditionary Unit तीन मुख्य घटकांवर आधारित असते.
1. ग्राउंड कॉम्बॅट युनिट
या युनिटमध्ये पायदळ सैनिक, बख्तरबंद वाहने आणि तोफखाना असतो. सध्या 31st MEU सोबत 3rd Battalion, 1st Marines हे पायदळ पथक आहे, जे California मधील Camp Pendleton येथून रोटेशनल आधारावर जोडलेले आहे.
2. एव्हिएशन कॉम्बॅट युनिट
हेलिकॉप्टर, Osprey तिल्ट-रोटर विमाने आणि F-35B स्टेल्थ जेट्स यांचा समावेश. मिशनच्या गरजेनुसार जहाजाचा डेक संपूर्णपणे F-35 जेट्सने किंवा हेलिकॉप्टर्सने भरता येतो.
advertisement
3. लॉजिस्टिक्स आणि कमांड युनिट
युद्धासाठी लागणारे पुरवठा, दळणवळण आणि संपूर्ण ऑपरेशनचे नियोजन या युनिटकडे असते.
फक्त एक नाही, चार जहाजे
महत्त्वाची बाब म्हणजे ही केवळ एका जहाजाची तैनाती नाही. Tripoli Expeditionary Strike Group मध्ये खालील जहाजांचा समावेश आहे.
USS Tripoli (LHA-7) — प्रमुख उभयचर युद्धनौका
USS New Orleans (LPD-18) — उभयचर वाहतूक जहाज
advertisement
USS San Diego (LPD-22) — उभयचर वाहतूक जहाज
USS Robert Smalls (CG-62) — गायडेड-मिसाइल क्रूझर
USS Rafael Peralta (DDG-115) — गायडेड-मिसाइल डिस्ट्रॉयर
या संपूर्ण ग्रुपमध्ये मरीन सैनिक आणि नौदल कर्मचारी मिळून सुमारे 5,000 हून अधिक जवान आहेत.
आत्ताच का पाठवण्यात आली ही फौज?
28 फेब्रुवारीपासून सुरू झालेल्या इराण-अमेरिका संघर्षात इराणने होर्मुझ सामुद्रधुनीत व्यापारी जहाजांवर हल्ले सुरू केले. 16 मार्चपर्यंत किमान 16 व्यापारी जहाजांवर हल्ले झाले असून 8 खलाशी मारले गेले आहेत आणि एक अद्याप बेपत्ता आहे. तेल टँकर्स, कार्गो जहाजे सगळ्यांनाच धोका निर्माण झाला. या हल्ल्यांमुळे जागतिक तेल बाजार हादरला असून Treasury Secretary स्कॉट बेसेंट यांनी सांगितले की या व्यत्ययामुळे अमेरिकेला आधीच 11 अब्ज डॉलरचे नुकसान झाले आहे.
advertisement
Defense Secretary Hegseth यांनी स्पष्ट शब्दांत सांगितले: “होर्मुझ सामुद्रधुनीत सध्या इराण जहाजांवर गोळ्या झाडतो आहे म्हणूनच वाहतूक विस्कळीत आहे. अमेरिका ही परिस्थिती संपवेल.”
होर्मुझ सामुद्रधुनीत 31st MEU काय करू शकते?
तज्ज्ञांच्या मते, ही फौज अनेक महत्त्वाच्या कारवाया करू शकते:
इराणी बेटांवर छापे: Abu Musa, Greater Tunb आणि Lesser Tunb या बेटांवरून इराण खाण (mines) टाकतो. तिथे छापे टाकून हे धोके नष्ट करता येतील.
advertisement
जमिनीवरील क्षेपणास्त्रे नष्ट करणे: इराणने किनाऱ्यावर Anti-Ship missiles तैनात केल्या आहेत. त्या नष्ट केल्याशिवाय व्यापारी जहाजांना संरक्षण देता येणार नाही.
व्यापारी जहाजांना एस्कॉर्ट: US Navy नंतर तेल टँकर्सना सुरक्षित मार्गाने नेण्याच्या तयारीत आहे.
इराणी स्पीडबोटींवर कारवाई: AH-1Z हेलिकॉप्टर आणि F-35B जेट्स इराणच्या छोट्या युद्धनौकांवर थेट कारवाई करू शकतात.
नागरिकांची सुटका: गरज पडल्यास प्रदेशातील अमेरिकी नागरिकांना सुरक्षित बाहेर काढणे.
इंडो-पॅसिफिकवर परिणाम
या तैनातीचा एक महत्त्वाचा पैलू म्हणजे 31st MEU ओकिनावा, जपानमधून बाहेर पडली आहे. ती सामान्यतः Taiwan Strait, Korean Peninsula आणि South China Sea या भागातील संकटांसाठी राखीव असते. तिच्या अनुपस्थितीत इंडो-पॅसिफिक प्रदेशात तात्पुरती क्षमता कमी झाली आहे. हे धोरणात्मक नुकसान अमेरिकेने जाणीवपूर्वक स्वीकारले आहे. म्हणजेच होर्मुझची परिस्थिती किती गंभीर आहे हे यावरून समजते.
होर्मुझ सामुद्रधुनी का महत्त्वाची आहे?
ही सामुद्रधुनी जगातील सर्वात महत्त्वाच्या ऊर्जा मार्गांपैकी एक आहे. दररोज जगातील जवळपास 20 टक्के तेल आणि मोठ्या प्रमाणात LNG (Liquefied Natural Gas) या मार्गाने वाहतूक केले जाते. इथला संघर्ष केवळ प्रादेशिक न राहता जागतिक अर्थव्यवस्थेवर थेट परिणाम करतो.
A. 31st Marine Expeditionary Unit म्हणजे काय?
Q. अमेरिकेच्या Marine Corps मधील एक विशेष जलद-प्रतिसाद टास्कफोर्स जी जपानमधील ओकिनावा येथे तैनात असते. ती समुद्र, हवाई आणि जमिनीवरून एकत्रितपणे कारवाई करू शकते.
A. ‘911 मरीन फोर्स’ हे नाव कुठून आलं?
Q. जसं आपत्कालीन परिस्थितीत 911 डायल केला जातो, तसंच आंतरराष्ट्रीय संकटात ही फौज सर्वात आधी पाठवली जाते — म्हणून हे नाव.
A. USS Tripoli Strike Group मध्ये किती जहाजे आहेत?
Q. USS Tripoli, USS New Orleans, USS San Diego, USS Robert Smalls आणि USS Rafael Peralta — एकूण पाच प्रमुख जहाजे, सुमारे 5,000 जवान.
A. होर्मुझ सामुद्रधुनीत आत्तापर्यंत किती जहाजांवर हल्ले झाले?
Q. 28 फेब्रुवारीपासून किमान 16 व्यापारी जहाजांवर हल्ले झाले असून 8 खलाशी मारले गेले आहेत.
A. ही तैनाती म्हणजे जमिनीवर युद्ध होणार का?
Q. अद्याप तसे संकेत नाहीत. Trump प्रशासनाने ground troops पाठवण्याची शक्यता नाकारलेली नाही, पण सध्या हवाई आणि नौदल कारवाईवर भर आहे.
Location :
Mumbai,Maharashtra
First Published :
Mar 17, 2026 10:27 PM IST
मराठी बातम्या/Explainer/
इराण युद्ध संपवण्याची 'फायनल वॉर्निंग', अमेरिकेचा धडकी भरवणारा प्लॅन ॲक्टिव्ह; फक्त 2 आठवड्यात सर्व काही संपणार
