Snake Fact : एक विषारी साप दुसऱ्या विषारी सापाला चावला तर काय होतं? उत्तर ऐकून धक्का बसेल

जंगलाच्या वाटेवरून चालताना किंवा टीव्हीवर डिस्कव्हरी चॅनेल पाहताना जेव्हा एखादा साप फणा काढून समोर येतो, तेव्हा आपल्या अंगावर काटा आल्याशिवाय राहत नाही. "साप चावला की माणूस संपला," हे समीकरण आपल्या मनावर इतकं ठसलं आहे की, सापाचं नाव काढलं तरी भीती वाटते. पण कधी विचार केलाय का, की निसर्गाच्या याच युद्धभूमीत जेव्हा दोन विषारी साप एकमेकांसमोर येतात आणि एकमेकांना कडकडून चावा घेतात, तेव्हा नक्की काय होत असेल?

एका सापाने दुसऱ्याला विष पाजल्यावर त्यांचा खेळ तिथेच संपतो की निसर्ग तिथे आपली वेगळीच किमया दाखवतो? या प्रश्नाचं उत्तर जितकं रंजक आहे, तितकंच ते विज्ञानाच्या दृष्टीने थक्क करणारं आहे.

सापांच्या जगातील 'विषाचा' हा खेळ समजून घेण्यासाठी आपल्याला त्यांच्या शरीरातील विज्ञानाकडे वळावे लागेल. अनेकदा आपण पाहतो की, दोन साप एकमेकांमध्ये गुंतलेले असतात, एकमेकांच्या शरीरात दात खुपसतात, तरीही काही वेळानंतर ते शांतपणे आपापल्या वाटेने निघून जातात. त्यांच्यात नक्की काय घडतं, हे जाणून घेऊया.

1. 'इम्युनिटी' नाही तर 'नॅचरल रेजिस्टेंस'वन्यजीव तज्ज्ञांच्या मते, बहुतेक विषारी साप हे स्वतःच्याच प्रजातीच्या विषाविरुद्ध अंशतः प्रतिरोधी (Resistant) असतात. याला पूर्णपणे 'इम्युनिटी' म्हणता येणार नाही, तर तो एक नैसर्गिक प्रतिकार आहे. लाखो वर्षांच्या उत्क्रांतीचा हा परिणाम आहे. जर एकाच जातीचे दोन साप भांडताना एकमेकांच्या विषाने मरू लागले असते, तर आज त्यांची प्रजातीच नष्ट झाली असती.

2. कोब्रा विरुद्ध कोब्रा: विषाचा प्रभाव का पडत नाही?समजा, एका कोब्राने दुसऱ्या कोब्राला चावा घेतला, तर त्याच्या शरीरात विष नक्कीच जातं. पण कोब्राच्या शरीरात असे विशिष्ट अँटीबॉडीज आणि प्रोटीन स्ट्रक्चर्स असतात, जे त्याच्या स्वतःच्या प्रजातीच्या विषाला निष्क्रिय करतात. यामुळे चावलेल्या जागी सूज येऊ शकते किंवा थोडी कमजोरी वाटू शकते, पण सापाचा मृत्यू होण्याची शक्यता अत्यंत कमी असते.

3. जेव्हा प्रजाती बदलते, तेव्हा काळ धावून येतोयेथेच खरा ट्विस्ट आहे. जर एका प्रजातीचा साप दुसऱ्या वेगळ्या प्रजातीच्या सापाला चावला, तर मात्र परिस्थिती गंभीर होते. याचे कारण म्हणजे प्रत्येक सापाच्या विषाचा प्रकार वेगळा असतो.

4. किंग स्नेक: सापांचा खरा 'डॉन'सापांच्या जगात काही अपवादही आहेत. 'किंग स्नेक' सारखे साप तर चक्क दुसऱ्या विषारी सापांना खाऊन फस्त करतात. त्यांच्या शरीरात इतर सापांच्या विषाविरुद्ध लढण्याची अफाट ताकद असते. पण ही क्षमता सर्वच सापांकडे नसते.

5. मृत्यू विषाने नाही, तर जखमेने होतो!अनेकदा सापांच्या लढाईत एखाद्या सापाचा मृत्यू झालाच, तर तो विषापेक्षाही जास्त त्या जखमेमुळे झालेल्या इन्फेक्शन (Sepsis) किंवा अतोनात तणावामुळे (Stress) होतो. साप कधीच बदला घेण्यासाठी किंवा क्रूरतेपोटी विष वापरत नाहीत; त्यांच्यासाठी विष हे केवळ शिकार करण्यासाठी किंवा स्वतःचा जीव वाचवण्यासाठी दिलेले एक साधन आहे.