Logic काय! आजारी असताना कडू औषधच का जास्त परिणामकारक वाटतं? 'कडू' चवीमागे दडलंय आरोग्याचं मोठं रहस्य

लहानपणी आईने कडू काढा दिला की आपण तोंड वाकडं करायचो किंवा आजही गोळी घेताना ती जिभेला लागली की नकोसं होतं. मानवी स्वभाव असा आहे की आपल्याला गोड, तिखट किंवा चटपटीत चवी चटकन आवडतात, पण 'कडू' चवीपासून आपण लांब पळतो. निसर्गाचा नियम असा आहे की, बहुतेक विषारी वनस्पती कडू असतात, त्यामुळे मानवी मेंदूला कडू चव म्हणजे 'धोका' असे संकेत मिळतात.

पण आश्चर्याची गोष्ट म्हणजे, जेव्हा आपण आजारी असतो, तेव्हा हेच 'कडू' आपल्याला बरं करण्यासाठी सर्वात जास्त प्रभावी ठरतं. मग ते आयुर्वेदिक काढे असोत किंवा अलोपॅथीच्या गोळ्या. या कडू चवीचा आणि आरोग्याचा नेमका काय संबंध आहे? चला जाणून घेऊया.

1. कडू चव आणि 'डिटॉक्स' प्रक्रियाआयुर्वेदानुसार, कडू चव (तिक्त रस) ही शरीरातील 'पित्त' आणि 'कफ' दोष संतुलित करण्यासाठी अत्यंत आवश्यक असते. कडू पदार्थ नैसर्गिकरित्या रक्ताचे शुद्धीकरण करतात. जेव्हा आपण आजारी असतो, तेव्हा शरीरात अनेक टॉक्सिन्स (विषारी घटक) जमा झालेले असतात. कडू औषधं यकृताला (Liver) उत्तेजित करतात, ज्यामुळे शरीरातील विषारी घटक बाहेर टाकण्याची प्रक्रिया वेगवान होते.

2. पचनशक्ती वाढवण्यासाठी मदततुम्ही नोटीस केलं असेल की, आजारपणात आपली भूक मरते. कडू चव जिभेवरील चव ग्रंथींना (Taste Buds) अशा प्रकारे उत्तेजित करते की, त्यामुळे पोटात पाचक रस पाझरू लागतात. यामुळे पचनक्रिया सुधारते आणि शरीराला अन्नातील पोषक तत्व शोषून घेण्यास मदत होते. म्हणूनच अनेक पाचक चूर्ण किंवा औषधं चवीला कडू असतात.

3. जंतू आणि इन्फेक्शनशी लढानिसर्गात जे घटक कडू असतात (उदा. कडुलिंब, चिरायता, कोरफड), त्यांच्यामध्ये नैसर्गिकरित्या अँटी-बॅक्टेरियल आणि अँटी-व्हायरल गुणधर्म जास्त असतात. हे घटक शरीरातील जंतूंचा नाश करण्यासाठी अत्यंत प्रभावी ठरतात. ताप आल्यावर दिल्या जाणाऱ्या अनेक औषधांमध्ये 'क्विनिन' सारखे घटक असतात जे प्रचंड कडू असतात, पण ते तापावर रामबाण उपाय ठरतात.

4. मेंदूला मिळणारे संकेतजेव्हा आपण काहीतरी कडू खातो, तेव्हा आपला मेंदू आणि रोगप्रतिकारशक्ती (Immune System) लगेच 'अलर्ट' मोडवर येते. कडू चव शरीराच्या संरक्षण यंत्रणेला सक्रिय करते, ज्यामुळे पांढऱ्या पेशी (White Blood Cells) संसर्गाशी लढण्यासाठी तयार होतात.

5. दाहशामक गुणधर्म (Anti-inflammatory)शरीरात कोठेही सूज किंवा दाह (Inflammation) असल्यास कडू औषधं ती कमी करण्यास मदत करतात. सांधेदुखी किंवा जुनाट तापावर कडू रसाची औषधं म्हणूनच जास्त परिणामकारक ठरतात.कडू चव ही आपल्या जिभेला जरी नकोशी वाटली, तरी ती आपल्या शरीरासाठी 'क्लिंजिंग एजंट' म्हणून काम करते. 'कडू औषधं हीच खरी मित्र असतात' ही जुनी म्हण वैज्ञानिकदृष्ट्याही तितकीच खरी आहे.