न फोन, न लक्झरी कार! 1.5 लाख कोटींच्या साम्राज्याचा मालक; कर्मचाऱ्यांसाठी दान केले 6000 कोटी, भेटा या 'रिअल' हिरोला

राममूर्ती थ्यागराजन यांचा जन्म तामिळनाडूमधील एका सुस्थितीत असलेल्या शेतकरी कुटुंबात झाला. पण लहानपणापासूनच पैसा हा त्यांचा उद्देश नव्हता. त्यांची बुद्धी तीक्ष्ण आणि विश्लेषणात्मक होती आणि त्यांना गणिताची खूप आवड होती. चेन्नईमध्ये शिक्षण घेतल्यानंतर त्यांनी तीन वर्षे कोलकात्यातील प्रसिद्ध Indian Statistical Institute येथे शिक्षण घेतले.

1961 मध्ये त्यांनी New India Assurance या कंपनीत नोकरी सुरू केली. पुढील वीस वर्षांत थ्यागराजन  यांनी Vysya Bank आणि JB Boda & Co येथे काम केले. या काळात त्यांनी वित्तीय क्षेत्रातील बारकावे समजून घेतले. याच काळात त्यांनी एक विचित्र गोष्ट पाहिली. चेन्नईतील अनेक लोक विशेषतः ट्रक चालक आणि लहान दुकानदार आपला व्यवसाय वाढवण्यासाठी किंवा वाहन खरेदीसाठी कर्ज घेऊ इच्छित होते. पण बँका त्यांना कर्ज देण्यास तयार नव्हत्या. हे लोक मेहनती होते, पण त्यांच्याकडे क्रेडिट स्कोअर नव्हता, कागदपत्रे नव्हती किंवा मोठा आर्थिक आधार नव्हता. त्यामुळे पारंपरिक बँकिंग व्यवस्था त्यांना पूर्णपणे दुर्लक्षित करत होती.

थ्यागराजन यांनी स्वतःच्या वारसाहक्कातील पैशातून अशा लोकांना कर्ज देण्यास सुरुवात केली. वयाच्या 37व्या वर्षी त्यांनी दोन भागीदारांसह Shriram Chits ची स्थापना केली. कल्पना साधी होती की पारंपरिक बँकांकडून दुर्लक्षित लोकांना आर्थिक मदत करणे. हीच छोटी कल्पना पुढे जाऊन एका प्रचंड आर्थिक साम्राज्याची पायाभरणी ठरली.

आज Shriram Group मध्ये 70,000 पेक्षा जास्त कर्मचारी आहेत आणि सुमारे 1.1 कोटी ग्राहकांना सेवा दिली जाते. देशभरातील सुमारे 3,600 शाखांमधून कंपनी काम करते. या समूहाच्या व्यवस्थापनाखालील मालमत्ता 1.5 लाख कोटी रुपयांपेक्षा जास्त आहे. पण थ्यागराजन यांना वेगळं बनवतं ते म्हणजे त्यांनी हा उद्योग उभारण्याची पद्धत.

ते क्रेडिट स्कोअर किंवा गुंतागुंतीच्या कागदपत्रांवर अवलंबून राहत नसत. त्याऐवजी त्यांच्या टीमकडून विद्यमान ग्राहकांकडून रेफरन्स घेतले जात. जर समाजातील लोक एखाद्या व्यक्तीवर विश्वास ठेवत असतील, तर ते त्यांच्यासाठी पुरेसं असायचं. या पद्धतीमुळे कंपनी आणि ग्राहक यांच्यात मजबूत नातं तयार झालं. लोकांना वाटलं की त्यांना खरंच समजून घेतलं जात आहे.

थ्यागराजन यांची कर्मचारी व्यवस्थापनाविषयीही वेगळी भूमिका आहे. त्यांच्या मते कर्मचाऱ्यांना इतका पगार द्यावा की ते समाधानी राहतील, पण इतका नाही की ते अतिशय आनंदित होऊन इतरांशी तुलना करू लागतील. त्यांच्या मते यामुळे टीममध्ये अनावश्यक स्पर्धा आणि मत्सर कमी होतो. त्यामुळे लोकांचे लक्ष पैशावर नव्हे तर काम आणि उद्दिष्टांवर राहते.

थ्यागराजन यांच्या  स्वतःच्या जीवनशैलीतही हीच विचारसरणी दिसते. त्यांच्याकडे काहीही खरेदी करण्याची क्षमता आहे. तरीही त्यांनी साधेपणा निवडला आहे. नाही स्मार्टफोन, नाही महागडी कार, नाही मोठं घर. त्यांच्यासाठी या गोष्टी यशाचं प्रतीक नाहीत.

2006 मध्ये थ्यागराजन यांनी एक असा निर्णय घेतला जो फार कमी उद्योजक घेण्याचे धडस दाखवतात. त्यांनी Shriram कंपन्यांमधील आपले सर्व शेअर्स कर्मचाऱ्यांसाठी तयार केलेल्या ट्रस्टकडे हस्तांतरित केले. ही छोटी रक्कम नव्हती. त्या वेळी त्यांच्या हिस्स्याची किंमत सुमारे 750 दशलक्ष डॉलर होती. त्यांनी कंपनी उभी करण्यात मदत करणाऱ्या कर्मचाऱ्यांनाच संपूर्ण मालकी दिली.

थ्यागराजन यांना जगातील सर्वात श्रीमंत व्यक्ती बनायचं नव्हतं. त्यांना अशी संस्था उभी करायची होती जी त्यांच्या नंतरही टिकून राहील आणि ज्यांनी ती उभी केली त्यांनाच फायदा देईल. त्यांनी सिद्ध केलं की यशस्वी होण्यासाठी सर्वकाही स्वतःकडे ठेवणं आवश्यक नसतं.

राममूर्ती थ्यागराजन यांचं आयुष्य आपल्याला शिकवतं की संपत्ती म्हणजे आपण काय मालकी ठेवतो ते नाही. आपण आपल्या संपत्तीचा उपयोग कसा करतो हे महत्त्वाचं आहे. त्यांनी आपला पैसा अशा लोकांसाठी वापरला ज्यांच्याकडे दुसरा कोणताही आधार नव्हता. त्यांनी लाखो लोकांसाठी जीवनरेखा ठरलेली कंपनी उभी केली आणि शेवटी ती कर्मचाऱ्यांनाच दिली.