बाजारातून महागडे शेंगदाणे आणायची गरज नाही! शहरात घराच्या छतावर पिकवा भुईमूग, ते कसं?

बागकामाची आवड असणाऱ्यांसाठी आणि घरच्या घरी काहीतरी वेगळे करण्याची इच्छा असणाऱ्यांसाठी शेंगदाण्यांची लागवड हा अत्यंत सोपा व फायदेशीर पर्याय ठरू शकतो. अनेकांना वाटते की शेंगदाणे फक्त शेतामध्येच पिकवता येतात, परंतु योग्य पद्धत, योग्य माती आणि थोडेसे लक्ष दिल्यास ते घराच्या छतावर, बाल्कनीत किंवा अंगणात ठेवलेल्या कुंड्यांमध्येही चांगले वाढतात.

शेंगदाणे हे उष्ण वातावरणात वाढणारे पीक आहे. त्यामुळे उबदार आणि सूर्यप्रकाशयुक्त हवामान त्यांना अधिक पसंत येते. घरात लागवड करण्यासाठी मार्च ते जून हा काळ सर्वात अनुकूल मानला जातो. या काळात वातावरणातील तापमान २५ ते ३५ अंश सेल्सिअसच्या दरम्यान असल्याने बियांची उगवण जलद होते. डोंगराळ किंवा थंड प्रदेशात राहणाऱ्यांनी पेरणी थोडी लवकर म्हणजेच उन्हाळ्याच्या सुरुवातीला करावी, ज्यामुळे रोपाला योग्य वाढ मिळते.

शेंगदाण्यांच्या वाढीमध्ये मातीची रचना फार महत्त्वाची असते. त्यांच्या मुळ्या खोलवर जातात, त्यामुळे माती हलकी, हवादार आणि वाळूमिश्रित असणे आवश्यक आहे. कुंड्यात लागवड करताना ६० टक्के बागेतील माती, ४० टक्के वाळू आणि थोडेसे सेंद्रिय खत जसे की शेणखत किंवा गांडूळ खत मिसळावे. हे मिश्रण मातीला भुसभुशीत ठेवते तसेच शेंगा तयार होण्यासाठी आवश्यक पोषक तत्वे उपलब्ध करून देते. सेंद्रिय खतामुळे रोपांची वाढ आणि फुलोरा अधिक चांगला होतो.

घरी लागवड करताना कच्चे, न भाजलेले शेंगदाणे बियाणे म्हणून वापरता येतात. बिया रात्रभर पाण्यात भिजवल्यास उगवण वेगाने होते. कुंडीत ५ ते ६ सेंटीमीटर खोल खड्डा करावा, त्यात बियाणे ठेवून हलक्या हाताने माती टाकावी. प्रत्येक बियाण्यामध्ये किमान ८ ते १० सेंटीमीटर अंतर ठेवले तर झाडे नीट पसरू शकतात. पेरणीनंतर कुंडीत माती थोडी ओलसर राहील याची काळजी घ्यावी.

शेंगदाणे झाडांना जास्त पाणी लागते असे अनेकांचे गैरसमज असले तरी प्रत्यक्षात त्यांना कमी पण नियमित पाणी आवश्यक असते. दर २-३ दिवसांनी हलके पाणी द्यावे. कुंडीत पाणी साचणार नाही याची विशेष काळजी घ्यावी, कारण त्यामुळे मुळांचे कुजणे सुरू होते. शेंगदाण्यांच्या वाढीसाठी ६ ते ८ तास सूर्यप्रकाश मिळणे अत्यावश्यक आहे. सूर्यप्रकाश जितका जास्त तितक्या उत्तम प्रकारे शेंगा विकसित होतात. दर २० ते २५ दिवसांनी सेंद्रिय खत घातल्यास झाडाला पुरेशी ताकद मिळते व फुले अधिक येतात.

जेव्हा झाडाची पाने पिवळसर पडून सुकू लागतात तेव्हा शेंगदाणे पूर्णपणे तयार झाल्याचे संकेत मिळतात. यावेळी रोपासह संपूर्ण झाड कुंडीतून बाहेर काढून माती हलकेच झटकावी. मुळांना लागलेल्या शेंगा काढून ३ ते ४ दिवस सूर्यप्रकाशात वाळवाव्यात. इतकेच! आता तुमच्या स्वतःच्या मेहनतीने उगवलेले, पूर्ण सेंद्रिय आणि ताजे शेंगदाणे खाण्यास तयार आहेत.