'कर्नल'साठी Colonel अशी स्पेलिंग का लिहितात? उच्चारात 'R' मग लिहाताना 'L' का लिहितात?

इंग्रजी भाषा ही जगातील सर्वात समृद्ध भाषा मानली जाते, पण त्याचसोबत ती सर्वात 'विचित्र' किंवा गोंधळात टाकणारी भाषाही आहे. इंग्रजी शिकताना आपल्याला अनेकदा असे शब्द भेटतात, ज्यांचे स्पेलिंग काही वेगळेच असते आणि त्यांचा उच्चार मात्र पूर्णपणे वेगळा असतो. उदाहरणार्थ, 'Knife' मध्ये 'K' सायलेंट असतो, तर 'Psychology' मध्ये 'P' चा उच्चार होत नाही.

अशाच शब्दांच्या यादीतील सर्वात प्रसिद्ध आणि डोकं चक्रावून टाकणारा शब्द म्हणजे 'Colonel'. या शब्दाचे स्पेलिंग पाहिले तर त्यात कुठेही 'R' (र) हे अक्षर नाही, तरीही आपण याचा उच्चार 'कर्नल' (Kernel) असा करतो. त्यामुळे अनेक लोक बोलताना कर्नल तर बोलतात पण लिहिताना किंवा स्पेलिंग लिहिताना नेहमीच गोंधळतात. या एका शब्दामागे 500 वर्षांचा इतिहास लपलेला आहे. चला तर मग, जाणून घेऊया यामागचे नेमके आणि ऐतिहासिक कारण.

'Colonel' चा उच्चार 'कर्नल' का होतो? जाणून घ्या यामागचा रंजक इतिहासलष्करातील एका अत्यंत मानाच्या पदाला आपण 'Colonel' म्हणतो. जर आपण स्पेलिंगनुसार गेलो, तर याचा उच्चार 'कोलोनेल' असा व्हायला हवा होता. पण तसे होत नाही. यामागील मुख्य कारण म्हणजे इंग्रजी भाषेने हा शब्द दत्तक घेताना झालेली दोन भिन्न भाषांमधील ओढाताण.

1. इटालियन आणि फ्रेंच भाषेतील संघर्ष16 व्या शतकात युरोपमध्ये सैन्यांच्या तुकड्यांना 'Column' (स्तंभ) म्हटले जायचे. या तुकडीचे नेतृत्व करणाऱ्या प्रमुखाला इटालियन भाषेत 'Colonnello' (कोलोनेलो) असे म्हटले जायचे. हा शब्द 'Colonna' (म्हणजेच कॉलम) या शब्दावरून आला होता. त्याच काळात फ्रेंच लोकांनी हा शब्द स्वतःच्या भाषेत घेतला, पण त्यांनी उच्चार करताना त्यात थोडा बदल केला. फ्रेंच उच्चारात 'L' च्या ऐवजी 'R' चा वापर होऊ लागला आणि त्यांनी या शब्दाचे स्पेलिंग 'Coronel' (कोरोनेल) असे केले.

2. इंग्रजी भाषेचा गोंधळ16 व्या शतकाच्या अखेरीस इंग्रजी भाषेने हा शब्द आपल्या शब्दकोशात समाविष्ट केला. त्यावेळी इंग्रजीमध्ये इटालियन स्पेलिंग (Colonel) आणि फ्रेंच उच्चार (Coronel) या दोन्ही गोष्टी एकाच वेळी वापरल्या जाऊ लागल्या. यामुळे बराच काळ इंग्रजी बोलणारे लोक गोंधळात होते की नक्की कोणते स्पेलिंग आणि कोणता उच्चार वापरायचा.

3. स्पेलिंग एकीकडे, उच्चार दुसरीकडे17 व्या शतकाच्या सुमारास विद्वानांनी आणि शब्दकोश तयार करणाऱ्यांनी ठरवले की, आपण या शब्दाचे मूळ इटालियन रूप (Colonel) स्पेलिंगसाठी वापरूया, कारण ते ऐतिहासिकदृष्ट्या मूळ शब्दाच्या जवळ होते.मात्र, सामान्य जनतेला फ्रेंच उच्चाराची (Coronel - कर्नल) इतकी सवय झाली होती की, त्यांनी तो उच्चार बदलण्यास नकार दिला. परिणामी, इंग्रजी भाषेने इटालियन स्पेलिंग (Colonel) स्वीकारले आणि फ्रेंच उच्चार (Coronel - कर्नल) कायम ठेवला.

4. भाषेतील 'डिस्सिमिलेशन' (Dissimilation)भाषिक तज्ज्ञांच्या मते, या बदलाला 'डिस्सिमिलेशन' असे म्हणतात. जेव्हा एकाच शब्दात दोन 'L' येतात, तेव्हा कधीकधी उच्चार सोपा करण्यासाठी एका 'L' चा उच्चार 'R' सारखा केला जातो. यामुळेच 'Colonel' मधील पहिला 'L' हळूहळू 'R' मध्ये बदलला आणि उच्चार 'कर्नल' असा स्थिरावला.

थोडक्यात सांगायचे तर, 'Colonel' शब्दाचे स्पेलिंग हे त्याच्या इटालियन मुळांशी इमान राखते, तर त्याचा उच्चार हा फ्रेंच प्रभावामुळे बदललेला आहे. आजही लष्करी शिस्तीत या पदाचा मान मोठा आहे आणि भाषेच्या इतिहासात या शब्दाचा गोंधळ तितकाच मोठा आहे. हा इतिहास 'Oxford English Dictionary' आणि 'Etymology Online' यांसारख्या विश्वसनीय भाषिक साधनांनुसार प्रमाणित आहे.